Yıllık beyanname: gelir vergisi Mart'ta, kurumlar vergisi Nisan'da

Kafeci Ayşe Hanım'ın Mart telefonu

Ayşe Hanım üç yıldır kafe işletiyor. Her Mart müşaviri arar: "Yıllık beyannameni hazırladım, Mart sonunda ilk taksit var." Ayşe Hanım her Mart aynı şeyi sorar: "Ben yıl içinde geçici vergi ödemedim mi? Bu ne vergisi?"

Terziye ısmarlanan bir takım düşün. Provalarda kaparo verilir, teslim günü son hesap yapılır ve kaparo düşülür. Geçici vergi kaparodur. Yıllık beyanname son hesap.

Yıllık beyanname ne işe yarar?

Yıl içinde üç ayda bir, o güne kadarki kazanç üzerinden geçici vergi ödedin. Yıl bitince bütün yılın kazancı tek bir beyannamede toplanır, vergisi tarifeye göre hesaplanır ve yıl içinde ödenen geçici vergiler bu tutardan düşülür. Kalan varsa ödenir. Geçici vergi fazla çıkmışsa ne olacağı Yıl sonunda geçici vergi dersinde anlatılıyor.

Kazanç, yıl sonu işleri bitmeden kesinleşmez. Sayım, kasa ve banka mutabakatı (Aralıkta sayım), alacak ve demirbaş listesi (Müşavire yıl sonu dosyası) bu yüzden beyannameden önce gelir.

Kim, hangi beyanname, ne zaman?

İkinci taksitin son günü 31 Temmuz 2027 cumartesiye denk geliyor; vergide son gün hafta sonuna denk gelirse ilk iş gününe kaydığı için (VUK md. 18) kural gereği 2 Ağustos 2027 pazartesi olur. Bu gün, GİB'in 2027 vergi takvimi yayımlanınca kesinleşir; o zaman bir kez de oradan kontrol et.

Bir not: 1 Ocak 2026'da basit usulden gerçek usule geçtiysen (büyükşehirlerde nüfusu 30.000'i geçen ilçelerdeki bazı işler için böyle oldu; 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Basit usul mü, gerçek usul mü?) ilk yıllık beyannamen Mart 2027'de verilecek.

Gelir vergisi: Ayşe Hanım'ın hesabı

Şahıs işletmesinin kazancı, artan oranlı tarifeyle vergilenir: kazanç büyüdükçe üst dilimlere düşen kısım daha yüksek oranla vergilenir. 2026 kazancı için ücret dışı gelir tarifesi (332 Seri No'lu Gelir Vergisi Genel Tebliği):

Ayşe Hanım'ın 2026 kazancı, giderler ve ödediği Bağ-Kur primleri düşüldükten sonra 600.000 TL çıktı.

• İlk 400.000 TL'nin vergisi tarifede hazır: 70.500 TL.
• Kalan 200.000 TL × %27 = 54.000 TL.
• Toplam gelir vergisi: 124.500 TL.
• 2026 için ödenen geçici vergiler (Şubat 2027'de ödenen son dönem dahil, 600.000 × %15): 90.000 TL.
• Kalan: 34.500 TL. Mart sonunda 17.250 TL, Temmuz'da 17.250 TL.

Kiraya verdiğin bir dairen ya da başka bir gelirin varsa müşavirine söyle. Ticari kazancını beyannameyle bildiren biri konut kirası istisnasından yararlanamaz (Gelir Vergisi Kanunu md. 21); daire kirası, tutarı ne olursa olsun aynı beyannameye girer. Öbür gelirlerin kuralı ayrı; hepsini müşavirin değerlendirsin.

Kurumlar vergisi: Cemil Usta'nın limitedi

Cemil Usta oto tamirini limited şirketle yürütüyor. Şirketin kazancı tarifeyle değil, tek oranla vergilenir: 2026 için genel oran %25 (Kurumlar Vergisi Kanunu md. 32). Şirketin 2026 kârı 1.000.000 TL çıktı: vergi 250.000 TL.

Yıl içinde dört dönemde 220.000 TL geçici vergi hesaplanıp ödenmişti. Yıl sonu sayımı ve son düzeltme kayıtlarından sonra kâr biraz yükseldi; aradaki 30.000 TL, Nisan 2027'de beyannameyle birlikte tek seferde ödenecek. Gelir vergisinden farkı bu: taksit yok.

İki ek bilgi:

• Asgari kurumlar vergisi. İndirim ve istisnalar düşüldükten sonra hesaplanan vergi, bu indirimler düşülmeden önceki kazancın %10'undan az olamaz (KVK md. 32/C). Cemil Usta gibi istisnası olmayan bir şirket için bu genelde bir şey değiştirmez; hesabı müşavirin yapar.
• Şirketin kârı senin cebin değil. Vergiden sonra kalan kâr şirkettedir. Ortaklara dağıtılırsa ayrı bir hesap doğar (Kendine maaş vermek).

Basit usuldeysen

Ayakkabı tamircisi Kemal Usta basit usulde. Bu işinden elde ettiği kazanç gelir vergisinden istisna (Gelir Vergisi Kanunu mük. md. 20/A); bu kazanç için yıllık beyanname vermez, geçici vergi de ödemez. Yıl sonunda yine de iki işi var: Ekim–Aralık alış ve satışlarını Ocak sonuna kadar Defter-Beyan Sistemi'ne işletmek ve belgelerini saklamak. Kemal Usta'nın bir de kirada dairesi var; konut kirası o yılın istisna tutarını aşarsa onun için ayrıca beyanname gerekebilir. Bunu her yıl Şubat'ta müşavirine soruyor.

Taslak gelince sor

Müşavirin beyannameyi vermeden önce taslağını iste ve üç soru sor:

1. "Yıllık kazancım, geçici vergideki rakamdan neden farklı?"
2. "Bu yıl beyannamede indirebileceğim bir harcamam (bağış, eğitim, sağlık gibi) var mı?"
3. "Ne kadar, hangi günlerde ödeyeceğim?"

Ayşe Hanım bu yıl üçüncü soruyu Ocak'ta sordu. Cevap 34.500 TL'ydi; Mart'a kadar her ay kenara para koydu (Vergi için para ayırmak). Mart telefonu bu kez sürpriz olmadı.