Vergi için para ayırmak: her ay kenara koy

Berber Cemal Usta'nın ay sonu

Cemal Usta berber. Ayın her günü kasada para görüyor ve harcıyor: tıraş bıçağı, kira, ev masrafı. Ay sonu mali müşaviri arıyor: "Şu kadar KDV, şu kadar SGK var." Cemal Usta'nın cevabı hep aynı: "Param yok, nereye gitti?"

Para gitmedi; sadece o paranın bir kısmı hiç Cemal Usta'nın değildi.

KDV: emanet para

Müşteriye kestiğin faturada bir KDV satırı vardır. Bu para senin kazancın değil. Müşteri, devletin parasını sana emanet olarak bıraktı. Sen de devlete ileteceksin (bkz. KDV nedir?).

Basit bir örnek: Cemal Usta bu ay 1.000 liralık hizmet satıp faturaladı. Örnek olsun diye faturadaki KDV'nin 100 lira olduğunu düşünelim (gerçek oran, ürüne ve hizmete göre değişir, yıla göre de değişebilir; güncelini mali müşavirine sor). Müşteri 1.100 lira ödedi. Cemal Usta'nın kazancı 1.000 lira, 100 lira emanet.

Bir de tersi var: işe aldığın bir malda ödediğin KDV'yi çoğu zaman düşebilirsin. Mali müşavirin her ay "şu kadar ödeyeceksin" dediği rakam, bu iki tutarın farkıdır. Bu farkın doğru hesabı için belgelerin eksiksiz olması gerekir.

Gelir vergisi ve diğerleri

Kârından gelir vergisi (şirketse kurumlar vergisi) ödenir. Şahıs işletmesinde vergi, yıllık beyanla hesaplanır; ama yılın içinde de belirli dönemlerde peşin ödemeler (geçici vergi) vardır. Bunun oranı ve dönem tarihleri yıla ve gelirine göre değişir; "yüzde şu kadar ayır" diye bir sihirli sayı vermiyoruz. Bu sayıyı mali müşavirin senin işin için hesaplar.

Çalışanın varsa SGK primi de her ay ödenir. Bunlar ayrı bir ders konusu, ama kenara koyma mantığı aynı.

Vergi kumbarası

Şöyle bir alışkanlık edin:

1. Ayrı bir hesap aç. Bankada ikinci bir hesap ya da kenarda duran ayrı bir kasa. Adı: "Vergi kumbarası".
2. Her satışta ya da her hafta bir pay aktar. Payı mali müşavirinden öğren: "Ben her hafta gelirimin yüzde kaçını kenara koymalıyım?"
3. O hesaba dokunma. Acil durum fonu değil; vergi, SGK ve KDV için.
4. Ay sonunda karşılaştır. Kumbaradaki para ile mali müşavirin söylediği borcu kıyasla. Eksikse payı artır, fazlaysa fazlası senin.

Bu bir tasarruf değil, başkasının parasını ayrı tutmaktır.

Neden ayrı hesap?

Aynı hesapta durunca para karışır. Cemal Usta kasada 5.000 lira görünce "iyi gidiyorum" diyor; oysa 1.500 lirası KDV ve vergi payı. Ayrı hesapta durunca hem gözle görülür hem harcanmaz. Ayrıca işletmenin parası ile kendi paran ayrı tutulduğunda, hesap kolaylaşır.

Vergi gününü nasıl bilirsin?

Beyan ve ödeme günleri yıla ve vergiye göre değişir; ayrıca resmî tatil ya da Bakanlık duyurusuyla kayabilir. Bunun için mali müşavirinden bir vergi takvimi iste. Vergi takvimi yazımıza da bakabilirsin. Takvimi öğrendikten sonra kumbarayı o tarihten önce kontrol et.

Son bir hatırlatma

Vergi ödemek kâr etmenin bedelidir; zarar değildir. Ama vergiyi son güne bırakmak, paranın başka yere harcanmasına sebep olur. Her satışta küçük bir pay ayıran, vergi gününde de huzurla bankaya gider.

Küçük bir örnek

Cemal Usta ay boyunca kasada 20.000 lira gördü. Mali müşavirinin ay sonunda söyleyeceği KDV, SGK ve vergi payı toplamının 6.000 lira olacağını bilseydi, 6.000 lirayı baştan kumbaraya koyar, kalan 14.000 lirayı gönül rahatlığıyla harcardı. Rakam örnektir; gerçek tutarı sen mali müşavirinle hesaplayacaksın. Sırayı değiştir: önce kumbara, sonra harcama.

Küçük işletmede nasıl yapılır?

• Günlük satışın bir kısmını akşam hesabıyla ayrı bir zarfa ya da hesaba aktar.
• Büyük bir tahsilat geldiği gün, ilk iş kumbaraya payını at.
• Kumbara hesabını kredi kartı ya da günlük harcamayla aynı yere bağlama.

Bir cümlede

Vergi, ödeme gününden önce hazırlık ister. Kumbara, o günü sakin geçirmenin en basit yoludur.

Vergi kumbarasında ne olmaz?

Kumbaranın parası, işletmenin gündelik masrafı için kullanılmaz. "Bu ay tedarikçiye borçlandım, şimdilik oradan alayım" demek ilk bakışta zararsız görünür, ama vergi günü geldiğinde aynı delik bu sefer devlete açılır. Böyle bir ihtiyaç doğarsa, kumbaradan almak yerine tahsilatı hızlandırmayı ya da tedarikçiyle vadeyi konuşmayı dene. Kumbarayı bir kez bozarsan, alışkanlık da bozulur.