Kendine maaş vermek: kasadan para çekmek

Murat Abi'nin cebi ve kasası

Murat Abi nakliyeci. Kamyonetiyle iş yapıyor, paraları bir çekmecede ve bankada. Ay boyunca evin masrafı için çekmeceden 8.000 lira aldı. Ay sonunda mali müşavirine "Bu 8.000'i maaş yazın" dedi. Mali müşavir: "Yazamam." Murat Abi şaşırdı: "Param, işim, benim çektiğim neden maaş olmasın?"

Cevap, işletmenin türüne bağlı.

Şahıs işletmesinde: sen ve işletme aynı kişisin

Şahıs işletmesinde işletme ayrı bir kişilik değildir; sen ve işletme hukuken aynısınız. Bu yüzden:

• Kendi kendine maaş bağlayamazsın. Kendine verdiğin paraya maaş denmez; vergi kanununa göre işletme sahibinin kendisine ödediği maaş gider olarak kabul edilmez (Gelir Vergisi Kanunu md. 41).
• Kasadan çektiğin para, işletmenin kârından kendi payına aldığın paradır. Buna "işletme sahibinin çekilişi" ya da "özel çekiş" gibi adlar verilir.
• Vergi, çektiğin paraya göre değil, işletmenin kârına göre hesaplanır. Çekersen de çekmezsen de kâr aynıdır.

Yani Murat Abi'nin çektiği 8.000 lira işletmenin giderini küçültmez, kârını da küçültmez. Para sadece işletmenin cebinden kendi cebine geçti.

Bu sistem bir avantaj da sağlar: kâra göre vergi ödediğin için, bir ay çok çekip bir ay az çekmek vergiyi değiştirmez. Ama çekişi kontrolsüz yaparsan nakit biter.

Limited şirkette: şirket ayrı kişidir

Limited şirkette durum farklı. Şirket ayrı bir tüzel kişidir; ortak olarak şirketten para almanın birkaç ayrı yolu var:

1. Maaş (ücret): Eğer şirkette fiilen çalışıyorsan, şirket sana maaş bağlayabilir. Bu durumda SGK, vergi ve bordro konuları devreye girer; mali müşavirinle kurulur.
2. Kâr payı: Şirket kâr ettiyse ve ortaklar kâr dağıtımına karar verirse, ortak kâr payı alır. Kâr yoksa dağıtılacak bir şey de yoktur.
3. Borç: Şirketten maaş ya da kâr payı olmadan para alırsan, bu şirketten aldığın bir borçtur. Kayıtlara "ortaklardan alacak" gibi geçer. İleride geri ödenmesi ya da başka bir yoldan kapatılması gerekir.

Bu üç yol birbirine karıştırılırsa, şirketin defteri ile gerçek durum arasında fark oluşur.

Karıştırmanın sonuçları

• Nakit kaybolur. Kasadan rastgele çekilen para, vergi ve SGK için ayrılan parayı da eritir (bkz. Vergi için para ayırmak).
• Defter ile gerçek ayrışır. Neye harcandığı belli olmayan çekişler, mali müşavirin işini ve denetimde sizi zorlar.
• Limitedde ek yük çıkabilir. Ortak borcunun ya da çekişlerin vergisel sonucu mali müşavirle konuşulmalıdır; bu konuda genel bir hüküm vermiyoruz.
• Kâr sandığın kâr olmayabilir. Şirketin parası ile kendi paranı karıştırınca "ne kadar kazanıyorum?" sorusunun cevabı bulanıklaşır.

Şahıs olsan da limited olsan da: düzenli bir "çekiş günü"

Kendine para verirken şu alışkanlık işe yarar:

1. Her ay aynı tutarı al; çok kazandığın ay fazla, az kazandığın ay hiç almak yerine.
2. Aynı gün al. Örneğin ayın 1'i.
3. Önce vergi kumbarasına ve SGK payına ayır, sonra çekiş miktarına bak.
4. Yazılı not al. Ne zaman, ne kadar aldın.

Bu şekilde hem evin düzenli para görür, hem işletme şaşırmaz.

Mali müşavirine ne söylemelisin?

"Ben işletmeden her ay kendime para alıyorum. Bunu nasıl kaydedeceğiz, vergi ve SGK açısından ne sonucu olur?" Bu soruyu şahıs işletmesi de, limited ortağı da sormalı. Cevap işletmenin türüne ve ortaklık yapına göre değişir.

Eşin ya da çocuğun adına maaş yazmak?

Bazı işverenler vergiyi azaltmak için eşine ya da çocuğuna maaş yazmayı düşünür. Şahıs işletmesinde eşine ve küçük çocuklarına ödediğin maaş kanunen gider yazılamaz (Gelir Vergisi Kanunu md. 41). Şirkette durum farklıdır; gerçek bir çalışma ve belge gerekir. Böyle bir şey düşünüyorsan mali müşavirine önceden sor.

Hesabını ayırmak neden önemli?

Kendi harcamaların ile işletme harcamalarını aynı hesaptan yaparsan, ay sonunda hangisinin hangisi olduğunu ayırt etmek zorlaşır. İşletme için ayrı bir banka hesabı, "kendine para verme" işini de sadeleştirir: işletme hesabından kendi hesabına düzenli bir aktarım yaparsın, kayıt kendiliğinden oluşur. Bunun için Kasa, banka ve cebindeki para dersine de bakabilirsin.

Bir cümlede

Şahıs işletmesinde kasadan çektiğin kâr paylaşımıdır, maaş değildir; limitedde ise maaş, kâr payı ve borç ayrı şeylerdir ve her biri ayrı kaydedilir.