Gelir tablosu satır satır: satıştan net kâra

Emre Bey'in kalın dosyası

Emre Bey'in limited şirketi bir kafe işletiyor. Mart başında mali müşaviri bir dosya uzattı: "Geçen yılın gelir tablosu ve bilançosu. Bir bakın, sorunuz varsa konuşalım." Emre Bey sayfaları çevirdi, en alttaki "Dönem net kârı" satırını buldu, rakamı gördü ve dosyayı kapattı.

Oysa en alttaki rakam uzun bir yolun son durağıdır. Bu derste o yolu yukarıdan aşağı, satır satır yürüyoruz. Tablonun ne olduğunu Defter ve hesap kelimeleri dersinde gördün: bilanço bir günün fotoğrafı, gelir tablosu bir yılın filmi. Şimdi filmi izliyoruz.

Tablo bir süzgeç gibi çalışır

Kahve makinesindeki süzgeci düşün. Üstten dökülen suyun bir kısmı telvede kalır, fincana daha azı iner. Gelir tablosu da böyle: en üstte satıştan giren tutar yazar, her satırda bir kalem ayrılır, en altta işletmeye kalan kâr görünür.

Şirketlerin ve bilanço esasına göre defter tutanların gelir tablosu belli bir sırayla yazılır. Bu sıra 1 Sıra No'lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nde belirlenmiştir; bu yüzden hangi müşavirden gelirse gelsin satırlar aynı yerde durur. İşletme defteri tutuyorsan senin tablon farklıdır; onu İşletme hesabı özeti dersinde anlatıyoruz.

Emre Bey'in tablosu (örnek rakamlar)

Satır satır

Brüt satışlar ve satış indirimleri

Yıl boyunca kestiğin satış faturalarının ve yazar kasa fişlerinin (gün sonu Z raporlarının) toplamıdır. KDV hariç yazılır; çünkü faturadaki KDV senin satışın değil, devlete aktaracağın paradır (KDV'yi satır satır hesaplamak). Müşterinin geri getirdiği mal ve sonradan yapılan iskonto "satış indirimleri" satırında düşülür. Kalan net satışlar, işin gerçek cirosudur.

Satışların maliyeti

Sattığın malın sana maliyetidir. Kafede kahve çekirdeği, süt, şeker, kek. Alıp satan bir işletmede kabaca şöyle bulunur: yıl başındaki stok + yıl içindeki alışlar − yıl sonundaki stok.

Emre Bey'de: 60.000 + 820.000 − 80.000 = 800.000.

Bu yüzden yıl sonu sayımı önemlidir. Raftaki mal eksik sayılırsa maliyet büyük, kâr küçük çıkar; fazla sayılırsa tersi olur (Stok: rafta bekleyen para).

Brüt satış kârı

Net satış eksi maliyet: 2.000.000 − 800.000 = 1.200.000. "Kirayı ve maaşları ödemeden önce satıştan elimde ne kalıyor?" sorusunun cevabıdır.

Faaliyet giderleri

İşi döndürmenin masrafıdır. Emre Bey'de kira 240.000, çalışanının maaşı ve SGK işveren payı 520.000, elektrik, su ve diğerleri 90.000, amortisman 50.000; toplam 900.000.

Amortisman, yıllarca kullanılan bir eşyanın (kahve makinesi, masa, fırın) bedelinin yıllara bölünmüş payıdır. Bu yıl kasadan para çıkmasa da gider olarak yazılır. Tebliğ faaliyet giderlerini araştırma-geliştirme, pazarlama-satış-dağıtım ve genel yönetim diye ayırır; müşavirin tablosunda bu alt başlıkları görebilirsin.

Faaliyet kârı

Asıl işin kârıdır: 1.200.000 − 900.000 = 300.000. Faiz geliri, kredi faizi ya da tek seferlik olaylar henüz karışmadığı için işin kendisinin nasıl gittiğini en iyi bu satır gösterir.

Diğer gelirler ve finansman giderleri

Asıl işin dışından düzenli gelenler burada yazar: mevduat faizi, kur farkı, işyerinin bir bölümünü kiraya vermekten gelen kira. Emre Bey'in mevduat faizi 20.000. Finansman gideri, kullanılan kredinin faizi ve masraflarıdır. Emre Bey yeni şube için kredi çekti; faizi 70.000.

Buraya kadar çıkan rakama tabloda "olağan kâr" denir. Ondan sonra bir de "olağan dışı gelir ve giderler" bölümü vardır; arada bir olan işler oraya yazılır: eski bir makineyi satmaktan doğan kâr, sigortanın ödediği yangın hasarı gibi. Emre Bey'de bu bölüm boş; bu yüzden olağan kâr ile dönem kârı aynı.

Dönem kârı ve vergi

Vergi öncesi kâr: 300.000 + 20.000 − 70.000 = 250.000.

Şirket bu kâr üzerinden kurumlar vergisi öder. 2026 hesap dönemi için genel kurumlar vergisi oranı %25'tir (Kurumlar Vergisi Kanunu md. 32). Bankalar ve finans şirketlerinde oran daha yüksek; ihracat ve üretim kazancında indirimli oranlar var. Şirketine hangi oranın uygulandığını müşavirin bilir. Tablodaki vergi karşılığı, bu yılın kârı için ödenecek kurumlar vergisinin tabloda ayrılan payıdır. Örnekte 250.000 × %25 = 62.500 yazdık. Gerçekte vergi, tablodaki kârla birebir hesaplanmaz: vergide kabul edilmeyen giderler eklenir, istisnalar düşülür, yurt içi asgari kurumlar vergisi kontrolü yapılır. Bu satırı müşavirin hesaplar.

Şahıs işletmesinde vergi işletmenin değil, sahibinin borcudur. Bu yüzden şahıs işletmesinin tablosu çoğunlukla vergi öncesi kârla biter; vergi, yıllık gelir vergisi beyannamesinde hesaplanır.

Dönem net kârı

250.000 − 62.500 = 187.500. Şirketin bu yılki kazancı budur. Ama kasadaki para değildir; bir kısmı alacakta, bir kısmı rafta bekliyor olabilir (Kâr var, para yok). Bu rakam, bilançonun özkaynak bölümüne de aynen geçer; onu bilanço dersinde göreceksin.

Okurken kendine sor

• Net satış, yıl içinde kestiğim faturaların ve yazar kasa satışlarımın KDV hariç toplamına yakın mı?
• Brüt satış kârı geçen yılla benzer mi? Belirgin bir düşüş varsa sebebi fiyat mı, maliyet mi, sayım mı?
• Faaliyet giderlerinde tanımadığım büyük bir kalem var mı?
• Kredi faizi, faaliyet kârının ne kadarını götürüyor?

Emre Bey bu dört soruyu sordu. Dördüncüsünde durdu: kredi faizi, asıl işin kârının dörtte birine yakındı. Yeni şube kararını verirken bunu ilk kez rakamla görmüş oldu.

Bir cümlede

Gelir tablosunu yukarıdan aşağı oku: satıştan maliyet düşülür, sonra işin giderleri, sonra faiz ve vergi; her satır, en alttaki kârın nereden geldiğini anlatır.