Stok: rafta bekleyen para

Çiçekçi Selma'nın tezgâhı

Selma Hanım çiçekçi. Sevgililer Günü'ne hazırlanırken 8.000 liralık gül aldı. Bunun 5.000 lirasını sattı, 3.000 liralık gül soldu ve atıldı. Selma Hanım'ın sorusu: "Alırken parayı ödedim, satamadığım malın parası nerede?"

Cevap: Gitti. Bu örnekte çiçek dayanıklı değil; ama dayanıklı mallarda da aynı mantık işler, sadece para daha yavaş kaybolur ya da hiç kaybolmaz ama uzun süre bekler.

Stok nedir?

Stok, satmak için aldığın ya da ürettiğin, henüz satılmamış mallardır. Bakkalda raflar, kuaförde boya ve şampuan, terzide kumaş, tamircide yedek parça stoktur.

Stoğun kuralı basit:

• Malı alırken para çıkar (ya da borç yazılır).
• Malı satınca para geri gelir ve üstüne senin payın eklenir.
• Satılana kadar para rafta bekler.

Satılmamış mal henüz gider de değildir, gelir de değildir. Mali müşavir buna "stok" yazar; satıldığı gün maliyeti gidere döner.

"Satılmamış mal kasadan çıkmış paradır"

Bir örnekle görelim. Hasan Usta'nın tamirhanesi ay başında 10.000 liralık yedek parça aldı. Bu ay 4.000 liralık parçayı müşteri araçlarına taktı. Bunu faturaladı.

6.000 lira kasadan çıktı ama bu ayın giderine girmedi. Kâra bakınca iyi görünüyor; kasaya bakınca para yok. Kâr ile nakit arasındaki bu farkın bir sebebi de budur (bkz. Kâr var, para yok).

Fazla stok neden tuzak?

1. Para bağlanır. Rafta bekleyen 6.000 lirayla kirayı ödeyemezsin.
2. Mal eskir. Çiçek solar, gıda bozulur, moda geçer, teknoloji eskir.
3. Yer kaplar. Depo da kira demektir.
4. Unutulur. Raf dibinde kalan mal bir gün "nerede bu?" diye aranır.

Az stok da sorun: "Yok" dersen müşteri başka dükkâna gider. Amaç sıfır stok değil, ihtiyacın kadar stok.

Basit stok sayımı

Mali müşavir yıl sonunda stok sayımı ister, ama sen çok daha sık bakmalısın. Şöyle yap:

1. Say. Raftaki her ürünün adedini yaz.
2. Fiyatla. Her ürün için sana kaç liraya geldiğini yaz (satış fiyatını değil, alış fiyatını).
3. Çarp ve topla. Adet × alış fiyatı. Toplam, rafta bekleyen paran.
4. Karşılaştır. Geçen ayki toplamla kıyasla. Büyüyorsa, satamadığın mal birikiyor demektir.

Küçük bir işletme bunu ayda bir, yarım saatte yapabilir.

Hangi mal yavaş dönüyor?

Sayım yaparken şu soruyu sor: "Bu malı son ne zaman sattım?" Üç aydır dokunmadığın ürün, bekleyen paradır. Ona ya indirim yap ya da bir daha sipariş verme. İndirimle satıp parayı geri almak, rafta bekletmekten çoğu zaman daha iyidir.

Yeni sipariş vermeden önce

• Rafta ne kadar var?
• Ayda ne kadar satıyorum?
• Tedarikçi ne kadar sürede getiriyor?
• Toplu alırsam indirim kazancı, parayı bağlamanın maliyetinden büyük mü?

Toplu alım ucuz görünür, ama o fazladan bağlanan para kira gününde seni sıkıştırabilir.

Dayanıklı mal da bekleyen paradır

Çiçek solar, bu yüzden tehlike hemen görünür. Ama bir terzinin dolabında bekleyen kumaş ya da bir tamircinin rafındaki yedek parça solmaz; bu yüzden tehlike sessiz kalır. İki yıl önce "lazım olur" diye alınan 3.000 liralık kumaş, hâlâ rafta duruyorsa, o 3.000 lira iki yıldır çalışmıyor demektir. Aynı para o zaman kirayı, ya da yeni bir makineyi karşılayabilirdi.

Stok ile fatura ilişkisi

Satın aldığın malın faturasını sakla. Rafta duran malın belgesi, mali müşavirin için de önemlidir; çünkü yıl sonunda elindeki malın tutarını ona bildirirsin. Faturasız mal almak, hem gider yazmayı hem de stoğunu doğru saymayı zorlaştırır. Yıl sonu stok sayımının tam usulünü ve zamanını mali müşavirine sor; o işletmenin türüne göre yol gösterir.

Bir cümlede

Stok kötü değildir; ama bilmediğin stok, paranın sessizce bir yerde beklemesidir. Ayda bir say, topla, geçen ayla kıyasla.

Sayımda bulacakların

İlk sayımda çoğu işletme şaşırır: "Bu kadar mal mı varmış?" Bazıları bir yıldır dokunulmamış kutular bulur, bazıları hiç bilmediği tekrarlı siparişleri fark eder. Bu şaşkınlık normaldir. Sayımı bir kez yapıp bırakma; ikinci ay, üçüncü ay devam edersen hangi malın hızlı, hangisinin yavaş döndüğü kendiliğinden belli olur ve sipariş kararların sezgiden sayıya döner.