Yatırım kendini kaç ayda öder? Geri ödeme süresi

Kuru temizlemeci Ayşe Hanım'ın yeni makinesi

Ayşe Hanım'ın kuru temizleme dükkânındaki makine on iki yaşında. Her ay arıza veriyor, elektriği çok yakıyor ve bir seferde az çamaşır alıyor. Bayi yeni makine için teklif verdi: KDV hariç 600.000 TL. Satıcı "Bu makine kendini bir yılda öder" diyor.

Ayşe Hanım'ın sorusu yerinde: "Bunu kim hesapladı? Benim dükkânımda kaç ayda öder?"

Kumbara gibi düşün

Yatırım, kasadan bir defada çıkan paradır. Makine her ay kasaya biraz para geri koyar: ya fazladan iş getirerek ya da masrafı azaltarak. Bunu bir kumbara gibi düşün. Kumbarada biriken para makinenin bedeline ulaştığında makine kendini ödemiş olur. Bu süreye geri ödeme süresi denir.

Formül: yatırım tutarı ÷ yatırımın getirdiği aylık ek nakit = geri ödeme süresi (ay).

Aylık ek nakdi bul

Bir önceki derste olduğu gibi yalnız değişecek rakamlara bakıyoruz (Yeni çalışan mı, ikinci şube mi?). Ayşe Hanım'ın yeni makineyle beklediği değişiklikler, aylık ve KDV hariç:

Geri ödeme süresi: 600.000 ÷ 40.000 = 15 ay. Satıcının "bir yıl"ı Ayşe Hanım'ın rakamlarıyla 15 ay çıkıyor. Kötü bir sonuç değil; ama ayrıntı hesaba yazılınca söz değişiyor.

Kâr değil, kasa

Geri ödeme hesabı kasa üzerinden yapılır, kâr tablosu üzerinden değil. Aradaki farkın adı amortisman, yani makinenin bedelinin tek yılda değil, kullanılacağı yıllara bölünerek gider yazılması (Vergi Usul Kanunu md. 313–315). Makine 600.000 TL'ye alındığı yıl kâr tablosunda bedelin yalnız bir kısmı gider olarak görünür. Ama 600.000 TL'nin tamamı kasadan alım günü çıkmıştır. Kaç yıla bölüneceğini, Maliye'nin yayımladığı amortisman listesine bakarak mali müşavirin belirler.

Amortisman verginin hesabına da girer: gider yazıldığı için vergiyi azaltır. Bu yüzden geri ödeme süresini önce vergi öncesi hesapla, sonra mali müşavirine "vergiden sonra ne değişir?" diye sor. Aradaki fark şahıs işletmesinde ve şirkette farklı çıkar. Basit usuldeysen kazancın gelir vergisinden istisna olduğu için bu vergi etkisi olmaz.

KDV ne olacak?

Makinenin faturasında 600.000 TL'nin üstüne %20 KDV, yani 120.000 TL gelir. Ayşe Hanım KDV mükellefi olduğu için bu KDV'yi satışlarında topladığı KDV'den indirebilir. Ama 120.000 TL'yi alım günü öder; satış KDV'si o ay yetmezse kalan kısım sonraki aylara devreder (KDV'yi satır satır hesaplamak). Yani KDV sonunda geri döner, ama hemen dönmeyebilir. Basit usuldeysen ya da başka bir nedenle KDV mükellefi değilsen KDV indirimin yoktur; o zaman KDV de makinenin maliyetine girer ve hesaba yatırım tutarını KDV dahil yazarsın.

Üç senaryo yaz

Ek iş tahmini en oynak rakamdır. Tek rakamla değil, üç rakamla bak:

Kötü senaryoda bile 24 ay. Makinenin ömrü on yılın üstünde olduğuna göre kötü senaryo da kabul edilebilir görünüyor. Kendi hesabında kötü senaryoda geri ödeme süresi makinenin ömrüne yaklaşıyorsa durup bir daha düşün.

Bu hesabın göremediği şeyler

Geri ödeme süresi sade bir ölçüdür ve sınırları vardır.

• Paranın beklemesinin bir bedeli var. 600.000 TL makineye gitmeseydi bankada faiz getirebilirdi. Krediyle alınırsa faiz ve masraf da aylık ek nakitten düşülür. Süre uzadıkça bu eksik büyür. Muhasebe bilen okur için not: bu eksiği kapatan yöntemler indirgenmiş geri ödeme süresi ve net bugünkü değerdir; mali müşavirin bunları da hesaplayabilir.
• Ödedikten sonraki yıllar. Geri ödeme süresi kumbaranın dolduğu günü söyler, sonrasını söylemez. 15 ayda ödeyip on yıl çalışacak makine, 12 ayda ödeyip iki yıl sonra bozulacak makineden daha iyi bir yatırımdır.
• Fiyatlar değişir. Enflasyon döneminde hem fiyatın hem giderlerin artar. Hesabı bugünkü fiyatlarla yap, altı ayda bir güncelle (Enflasyonda fiyat güncellemek).

Ayşe Hanım ne yaptı?

İki otel ve bir restoranla konuşup aylık çamaşır miktarını yazılı teklif olarak aldı; tahmin söz olmaktan çıktı. Kötü senaryoyu da kabul edilebilir bulunca makineyi aldı. Kasada üç aylık sabit gideri kenar parası olarak bıraktı (Kötü ay senaryosu ve kenar parası), 120.000 TL KDV'nin satış KDV'sinden kaç ayda düşüleceğini müşavirine sordu. Parayı kendi kasasından mı, krediyle mi, leasingle mi bulacağını sonraki derste karşılaştırıyoruz.