Teşvik nedir, kimler yararlanır, en sık hangi şart kaçırılır?

Çiçekçi Sibel Hanım'ın şaşkınlığı

Sibel Hanım iki ay önce çiçekçi dükkânına ilk çalışanını aldı: 24 yaşındaki Deniz. Yan dükkândaki arkadaşı "Genç birini aldın, primini devlet öder" dedi. Sibel Hanım bu ay SGK'ya ödeyeceği tutara baktı; hiçbir indirim yoktu. Müşavirini aradı. Cevap iki cümleydi: "Geçen ayın bildirgesi iki gün geç gitti, o ay indirim düştü. Deniz için de bildirgede bir teşvik seçilmemiş, şartlarına bakalım."

Sibel Hanım'ın sorusu yerinde: teşvik var, ama kendiliğinden gelmiyor.

Teşvik, marketteki indirim kartına benzer

Markette rafta "kartlıya indirimli" yazar. Kasada kartını okutmazsan indirimli fiyatı ödemezsin. Kartın süresi dolmuşsa okutsan da geçmez. SGK teşvikleri de böyle işler. Devlet "şu şartları taşıyan işverenin primini ben karşılarım" der. Ama her ay verilen bildirgede o teşvik seçilmezse indirim gelmez. Şartlardan biri bozulmuşsa seçsen de gelmez.

Teşvik ne demek?

Teşvik, devletin işverenin ödediği SGK priminin bir kısmını üstlenmesidir. Çoğu teşvik eline nakit olarak geçmez; o ay ödeyeceğin primden düşer ya da sonraki ayların prim borcundan düşülür.

İki türlüdür:

• İşyerine bağlı olanlar: Şartları sağlayan her işverenin bütün çalışanları için geçerlidir. Hazine indirimi (aşağıda) ve asgari ücret desteği (sonraki ders) böyledir.
• Kişiye bağlı olanlar: İşe aldığın kişinin yaşına, cinsiyetine, belgesine, İŞKUR kaydına göre açılır. Genç ve kadın istihdamı teşviki böyledir (Genç ve kadın istihdamı teşviki).

Hepsinin ortak şartları

Teşviklerin kendi şartları ayrı ayrıdır, ama neredeyse hepsinde şu üç kapı ortaktır.

1. Bildirgeyi ve primi zamanında vermek. Her ay çalışanın kaç gün çalıştığını ve brüt kazancını bildiren aylık beyanname (resmî adı muhtasar ve prim hizmet beyannamesi, müşavirler "MUHSGK" der; bu derste kısaca bildirge) ertesi ayın 26'sına kadar verilir. SGK primi de ertesi ayın son gününe kadar ödenir. Bildirge bir gün geç gitse ya da prim geç ödense, o ayın indirimi gidebilir.

2. Vadesi geçmiş borcun olmaması. Borca nereden bakıldığı teşvike göre değişir. Hazine indiriminde yalnız bu işyerine bakılmaz: aynı işverenin Türkiye'deki bütün işyerlerinin SGK'ya vadesi geçmiş prim, idari para cezası ve gecikme borcu birlikte kontrol edilir. Genç ve kadın istihdamı teşvikinde ise yalnız teşvik alınan işyerinin borcuna bakılır. Kanuna uygun olarak yapılandırılmış ya da taksite bağlanmış, taksitleri aksatılmayan borç engel sayılmaz.

3. Kayıt dışı çalıştırmamak. Sigortasız çalıştırdığın ya da fiilen çalışmadığı hâlde sigortalı gösterdiğin biri tespit edilirse teşviklerden bir süre yararlanamazsın. 5510 sayılı Kanun ek md. 14'e göre ilk tespitte, tespiti izleyen aybaşından itibaren bir ay; ilk tespitten sonraki üç yıl içinde tekrar ederse her tespit için bir yıl. Kanun çok çalışanlı işyerlerine küçük bir pay tanır; birkaç çalışanlı bir işyerinde tek kişi bile yasağa yeter. Asgari ücret desteğinde yaptırım daha ağırdır: o yılın desteği hiç alınamaz, alınan geri istenir (sonraki ders). "Deneme için iki gün geliyor", "yeğenim yardım ediyor" diye başlayan durumlar da kayıt dışı çalıştırmadır. Bir teşvik şartı oluşsun diye (örneğin adayın İŞKUR kaydı beklenirken) kişiyi bildirimsiz çalıştırmak da öyle: beklemen gerekiyorsa işe başlatmayı ertele, bildirimi değil. İşe giriş bildirgesi kural olarak işe başlamadan en az bir gün önce verilir. Kayıt kuralları işe giriş bildirgesi dersinde.

En yaygını: Hazine indirimi

5510 sayılı Kanun md. 81/ı'ye göre, bu üç şartı sağlayan özel sektör işvereninin SGK işveren payının birkaç puanını Hazine öder. Uzun yıllar "5 puanlık indirim" diye bilindi; Şubat–Aralık 2025'te imalat dışında 4 puana indi. 2026 için durum şöyle (7566 sayılı Kanun, Resmî Gazete 19.12.2025; SGK Genelgesi 2026/1):

İmalat için 5 puan 2026 sonunda bitiyor; Cumhurbaşkanı 2027 sonuna kadar uzatabilir. Hangi puanın uygulanacağını sistem, SGK'daki işyeri faaliyet koduna (NACE) bakarak kendisi belirler; kodu "C – İmalat" bölümünde olan işyeri imalat sayılır. Kod yanlış bildirilip fazla indirim alınırsa fark gecikme cezası ve zammıyla geri istenir.

Tutara bakalım. 2026 asgari ücreti brüt 33.030 TL. İmalat dışı bir işte 2 puan, çalışan başına ayda 660,60 TL eder; yılda 7.900 TL'yi geçer. İmalatta 5 puan ayda 1.651,50 TL'dir. Asgari ücretli bir çalışanın toplam maliyetini Bir çalışanın gerçek maliyeti dersinde gördün; indirimli ve indirimsiz hâli yan yana Bir çalışan bana kaça mal olur? yazısındaki tabloda var.

Borç yüzünden indirim düştüyse ne olur? Borcu ödediğinde ya da yapılandırdığında, süresi henüz geçmemiş ilk bildirgeden itibaren yeniden yararlanırsın. Kaybedilen aylar geri gelmez. Bu yüzden küçük bir gecikme zammını "sonra öderim" diye bırakmak, büyük bir indirimi götürebilir.

Teşvik kendiliğinden gelmez: kanun numarası

Bildirgede her çalışan için hangi teşvikin uygulanacağı bir kanun numarasıyla seçilir. Hazine indirimi için "5510", genç ve kadın istihdamı teşviki için "6111" gibi (sistemde başına sıfır konur: 05510, 06111). Seçim yapılmazsa ya da yanlış numara seçilirse o ay teşvik gelmez.

Bilmen gereken iki nokta daha var:

• Mayıs 2021'den beri, yararlanılabileceği hâlde yararlanılmayan bir ayın teşviki sonradan istenemez; seçilen teşvik de sonradan başka bir teşvikle değiştirilemez (5510 sayılı Kanun ek md. 17, SGK Genelgesi 2021/16). Yatırım teşviki, Ar-Ge gibi birkaç özel istisna dışında kaçırılan ay kaçmış olur.
• Aynı çalışan için kişiye bağlı birden fazla teşvik genelde üst üste binmez; müşavirin en uygun olanı seçer. Seçim sonradan değiştirilemediği için ilk seçim önemlidir.

İş bölümü şöyledir: adayın yaşını, son çalıştığı yeri, İŞKUR kaydını ve belgelerini işe girişten önce sen öğrenip müşavirine verirsin. Müşavirin, SGK'nın işveren sisteminden kişinin hangi teşvike uygun olduğunu sorgular ve bildirgede numarayı seçer. Ondan her ay "hangi teşvik seçildi" bilgisini istemek senin hakkın.

Müşavirine soracağın sorular

• SGK'da, bütün işyerlerim dahil, vadesi geçmiş borcum var mı?
• Bu ayın bildirgesinde her çalışan için hangi kanun numarası seçildi?
• İşyerimin faaliyet kodu doğru mu? İmalat mı sayılıyorum?
• İşe almayı düşündüğüm kişi için bir teşvik çıkar mı? İşe girmeden önce ne yapmalıyım?
• Geçmiş aylarda teşvikin düştüğü bir ay oldu mu, neden?

Sibel Hanım o gün müşavirinden bir şey daha istedi: her ayın bildirgesi gittiğinde kısa bir mesaj, içinde "gönderildi, şu teşvik seçildi" yazsın. Geçen ayki indirim gitti; ama bundan sonrası için kartı her ay kasada okutuyor.