Çalışan ayrılırken: ihbar, kıdem, SGK bildirimi, son hesap
Çalışan istifa edebilir ya da sen yolları ayırmaya karar verebilirsin. Kaç hafta önceden haber verilir, kıdem tazminatı ne zaman doğar, SGK'ya ne bildirilir, son bordroda neler olur, ibraname ne işe yarar?
İşveren Okulu · 6 dk · sonunda 5 soruluk sınav
Belirsiz süreli sözleşmede ayrılmadan önce kıdeme göre 2, 4, 6 ya da 8 hafta önceden haber verilir. En az bir yıl çalışmış kişiye, işveren onu çıkardığında (hırsızlık, devamsızlık gibi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış yüzünden çıkarma hariç) ve kanunun saydığı bazı başka durumlarda her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir; istifada kural olarak ödenmez. İşten ayrılış bildirgesi ayrılıştan itibaren 10 gün içinde SGK'ya verilir. Kıdem ödenip ödenmeyeceğini mutlaka mali müşavirine ya da bir iş hukuku avukatına danış.
Manav Recep Abi'nin zor konuşması
Recep Abi'nin manavında Serkan üç buçuk yıldır kasada ve depoda. Kış gelince Recep Abi dükkânı küçültmeye karar verdi; tek kişiyle devam edecek. Serkan'a nasıl söyleyeceğini günlerce düşündü. Asıl sorusu ise şuydu: "Bu ayrılığın bana maliyeti ne, hangi kâğıtlar gerekiyor?"
Kiracı çıkarken
Evden çıkan kiracıyı düşün. Sayaçlar okunur, son faturalar ödenir, depozito hesaplanır, anahtar teslim edilir, iki taraf "hesabımız kapandı" diye imzalar. Çalışan ayrılırken de aynı tur atılır: haber verme süresi, son hesap, SGK bildirimi ve kâğıtlar.
Kim bitiriyor, nasıl bitiyor?
| Durum | Ne olur |
|---|---|
| Deneme süresinde | İki taraf da ihbar beklemeden ve tazminatsız bitirebilir; çalışılan günlerin hakları ödenir |
| Belirli süreli sözleşmenin süresi doldu | Sözleşme kendiliğinden biter, ihbar gerekmez; kıdem doğup doğmadığı tartışmalıdır, müşavirine sor |
| Çalışan istifa etti | Çalışan da ihbar süresine uyar |
| İşveren belirsiz süreli sözleşmeyi bitiriyor | İhbar süresine uyulur ya da ihbar ücreti peşin ödenir |
| Haklı nedenle fesih (md. 24 ve 25) | Bildirim süresi beklenmeden bitirilebilir |
Kısmi süreli çalışan için de aynı kurallar geçerlidir; hesap onun ücreti üzerinden yapılır. Kim bitirirse bitirsin, kararı yazıya dök: istifayı imzalı dilekçeyle al; çıkarıyorsan nedenini yazarak bildir ve imzalat. Çalışan imzalamazsa iki tanıkla tutanak tut ya da noterden gönder. Sonradan "istifa etmedim, çıkarıldım" tartışmasında elindeki en sağlam kanıt bu kâğıttır.
30 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde, belirsiz süreli sözleşmeyle en az altı aydır çalışan için ayrıca iş güvencesi kuralları uygulanır: işveren geçerli bir neden göstermek zorundadır (md. 18). Ücret, tazminat ya da işe iade anlaşmazlığında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; bu kural hem çalışan hem işveren için geçerlidir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3).
İhbar süreleri
İş Kanunu md. 17'ye göre belirsiz süreli sözleşmede, sözleşmeyi bitiren taraf önceden haber verir:
| Çalışma süresi | Bildirim süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 aydan 1,5 yıla kadar | 4 hafta |
| 1,5 yıldan 3 yıla kadar | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
İşveren, bu sürenin ücretini peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen de bitirebilir. Bildirim süresi içinde çalışana iş araması için günde en az 2 saat ücretli izin verilir (md. 27). Bildirim süresi ile yıllık izin iç içe geçirilemez (md. 59). "Son iki haftanı izin say" olmaz.
İstifa eden çalışan da bu sürelere uyar. Uymazsa ihbar ücreti bu sefer işverene doğar. Bu tutarı son maaştan kendiliğinden kesmeden önce müşavirine sor.
Kıdem tazminatı
Kıdem tazminatı hâlâ 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun 14. maddesine göre ödenir. Ana çerçeve:
- Çalışan aynı işverende en az 1 yıl çalışmış olmalı.
- Her tam yıl için 30 günlük brüt ücret ödenir. Yıldan artan süreler de oranlanarak eklenir.
- Hesapta, düzenli verilen yemek ve yol gibi para ile ölçülebilen ödemeler de brüte eklenir. Buna giydirilmiş brüt denir.
- Bir yıl için ödenecek tutarın bir tavanı vardır. Tavan yılda iki kez, ocak ve temmuzda değişir. Güncel tavanı ayrılış tarihine göre müşavirine sor.
Örnek: Serkan'ın giydirilmiş brüt ücreti 45.000 TL, 3 yıl 6 ay çalıştı ve ücreti tavanın altında. Üç tam yıl için 3 × 45.000 = 135.000 TL, artan altı ay için 45.000 × 6/12 = 22.500 TL; kıdem tazminatı brüt 157.500 TL olur. Kesintilerini müşavirin hesaplar.
Kural olarak ödendiği durumlar: İşverenin çıkarması (çalışanın hastalığı ya da zorlayıcı bir neden yüzünden çıkarma dahil; yalnız aşağıdaki ahlak ve iyi niyet hâli hariç), çalışanın haklı nedenle ayrılması (örneğin maaşının ödenmemesi), askerlik, emeklilik ya da emeklilik için yaş dışındaki şartları tamamlayıp ayrılma, kadın çalışanın evlendikten sonraki bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması, çalışanın ölümü.
Kural olarak ödenmediği durumlar: Çalışanın haklı bir nedene dayanmadan kendi isteğiyle istifası ve işverenin, çalışanın ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı (hırsızlık, devamsızlık gibi) nedeniyle sözleşmeyi bitirmesi (md. 25/II).
Bu kuralların istisnaları ve yargı kararlarıyla şekillenen yanları çok. Kıdem ödenip ödenmeyeceğine kendin karar verme; mutlaka mali müşavirine ya da bir iş hukuku avukatına danış.
SGK bildirimi ve çıkış kodu
İşten ayrılış bildirgesi, çalışanın ayrıldığı tarihten itibaren 10 gün içinde SGK'ya verilir (5510 md. 9). Bunu genelde müşavirin e-SGK'dan yapar. Süre kaçtıysa fark ettiğin gün verdir; geç verilen bildirgeye idari para cezası uygulanır.
Bildirgede bir işten çıkış kodu seçilir. Örneğin istifa 03 koduyla, işverenin haklı bir neden göstermeden çıkarması 04 koduyla gösterilir. Bu kod küçük bir ayrıntı gibi görünür ama çalışanın işsizlik ödeneği alıp alamayacağını belirler. İstifa eden kural olarak işsizlik ödeneği alamaz. Gerçeğe aykırı kod çalışanı haksız yere mağdur eder, sana da yaptırım olarak döner. Kodu gerçekte ne olduysa ona göre seçtir.
Son hesap ve kâğıtlar
Son bordroda şunlar olur:
- Ayrıldığı ayda çalıştığı günlerin ücreti
- Kullanmadığı yıllık izin günlerinin ücreti, son ücret üzerinden (Yıllık ücretli izin)
- Varsa ihbar ücreti ve kıdem tazminatı
Ödemeyi bankadan yap, açıklamaya kalemleri yaz. Çalışana işin türünü ve süresini gösteren bir çalışma belgesi ver (md. 28).
İbraname, "alacaklarımı aldım" diyen yazılı belgedir. Türk Borçlar Kanunu md. 420'ye göre geçerli olması için sözleşmenin bitişinden en az bir ay sonra yapılmalı, alacak kalemleri ve tutarları tek tek yazılmalı, ödeme bankadan ve eksiksiz yapılmış olmalıdır. Ayrılış günü imzalatılan genel bir "hiçbir alacağım yoktur" kâğıdı çoğu zaman yalnız makbuz yerine geçer.
Recep Abi önce müşavirini aradı, sonra Serkan'la oturdu. Sekiz haftalık süreyi yazılı verdi, iş araması için her gün iki saat izin tanıdı. Son günün akşamı Serkan'ın hesabı, kalem kalem yazılı bir kâğıtla bankaya yattı.
Bu hafta bunu yap
Her çalışanın işe başlama tarihine bakıp bugünkü ihbar süresini ve kıdeminin bir yılı geçip geçmediğini not et. Kullanılmayan izin günlerini izin kaydından say. Bu üç bilgiyi bir sayfada tut; bir ayrılık gündeme gelirse müşavirinle bu sayfadan konuşursun.
Bunu Yuhasibu'da yap
Son maaşı, izin ücretini ve varsa tazminatı bankadan ödediğinde bu ödemeleri Yuhasibu'da kasa/banka hareketi olarak kaydet; personel ödeme raporunda o çalışana ayrılışta ne ödendiğini toplu görürsün. Bordroyu, tazminat hesabını ve SGK bildirimini yine mali müşavirin yapar.
Yuhasibu, İşveren Okulu'nun kardeş ürünü olan ön muhasebe programıdır. Bu ders program olmadan da işe yarar.
Sık yapılan hatalar
- Bildirim süresini yıllık izinle doldurmak. İhbar süresi ile yıllık izin iç içe geçirilemez; kullanılmayan izin ayrıca ödenir.
- Çıkış kodunu "kolay olsun" diye seçmek. Kod çalışanın işsizlik ödeneğini belirler; gerçeğe aykırı kod iki tarafa da sorun çıkarır.
- Ayrılış günü genel bir ibraname imzalatmak. İbraname, sözleşme bittikten en az bir ay sonra, kalemler ve tutarlar yazılarak ve ödeme bankadan yapılarak geçerli olur.
Bu dersteki kelimeler
Soru-cevap
Bu derse henüz soru sorulmamış. İlk soran sen ol.
Bu dersle ilgili bir sorun mu var?
Sorunuz incelendikten sonra cevabıyla birlikte burada yayınlanır. E-posta adresiniz sayfada görünmez.
Haftalık mevzuat bülteni
Haftada en çok bir e-posta: vergi, SGK ve iş hukukunda o hafta ne değişti, kaynağıyla; bir de yeni dersler. Reklam yok.
Nereden başlayacağını bilmiyor musun?
12 soru, 3 dakika, kayıt yok. Sınav seni doğru seviyeye koyar; cevapların bilgisayarından çıkmaz.
Yerleştirme sınavına gir →