Ortak almak ya da ortaklıktan çıkmak: limitedde pay devri nasıl olur?

Nermin Hanım'ın kafesi ve giden ortak

Nermin Hanım ile Kenan Bey dört yıl önce bir kafe açtılar. Limited şirket kurdular, sermaye 100.000 lira, paylar yarı yarıya. Kenan Bey bu yıl başka bir şehre taşınıyor ve payını bırakmak istiyor. Nermin Hanım'ın kuzeni Elif Hanım payı almaya hazır, 300.000 lira teklif ediyor.

Kenan Bey'in ilk fikri basit: "Elif'le el sıkışırız, parayı alırım, çıkarım." Limited şirkette bu kadar kısa değil. Bu derste pay devrinin adımlarını, devirden önce neye bakılacağını ve ortaklıktan çıkmanın diğer yollarını görüyoruz.

Önce bir ayrım: şahıs işletmesine ortak alınmaz

Şahıs işletmesinde işletme ile sahibi aynı kişidir (Şahıs mı, limited mi?). Bu yüzden bir şahıs işletmesine "pay" satılarak ortak alınamaz. Biriyle birlikte çalışmak isteyen şahıs işletmesi sahibinin önünde iki yol vardır: adi ortaklık kurmak ya da birlikte bir şirket kurup işi oraya taşımak. Hangisinin uygun olduğunu ve devrin vergisini mali müşavirine sor. Bu dersin geri kalanı limited şirket içindir; anonim şirkette pay devrinin kuralları farklıdır.

Pay devri bir dairenin tapusunu devretmeye benzer

Bir daire satarken anlaşmak yetmez; tapuda resmî işlem yapılır, yeni sahip kayda geçer. Limited şirket payı da öyledir. Pazarlık ortaklar arasında yapılır ama devrin geçerli olması için kanunun istediği adımlar tamamlanır (Türk Ticaret Kanunu md. 594, 595 ve 598). Onayı veren organın kanundaki adı "ortaklar genel kurulu"dur (kısaca genel kurul; eski kanundaki adıyla ortaklar kurulu):

Birkaç ayrıntı:

• Noter şarttır. İmzası noterde onaylanmamış devir sözleşmesi geçerli olmaz. Şirket sözleşmesinde aksi yoksa devir, genel kurul onayıyla geçerlik kazanır.
• Genel kurul sebep göstermeden reddedebilir, şirket sözleşmesinde başka bir kural yoksa. Başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay vermiş sayılır (TTK md. 595).
• Tescil için süre var. Müdürler başvuruyu otuz gün içinde yapmazsa ayrılan ortak, adının sicilden silinmesi için kendisi başvurabilir (TTK md. 598). Ticaret sicili müdürlüğünün istediği belge listesi değişebilir; başvurudan önce sicil müdürlüğüne ya da müşavirine sor.

Kenan Bey ile Elif Hanım bu sırayı izlediler. Noterdeki sözleşmeden sonra Nermin Hanım ile Kenan Bey genel kurul kararını yazdılar, müdür olan Nermin Hanım başvuruyu ticaret siciline yaptı.

Devirden önce masaya üç kâğıt

Elif Hanım 300.000 lira ödemeden önce şirketin bugününe bakmalı. Çünkü şirketin ödenmemiş vergi borcu şirketten tahsil edilemezse ortaklardan payları oranında istenebilir (6183 sayılı Kanun md. 35); SGK prim borcunda da ortakların benzer bir sorumluluğu vardır. Ortak aynı zamanda müdürse, şirketten alınamayan vergi borcunun tamamından da sorumlu tutulabilir (6183 sayılı Kanun mükerrer md. 35). Aynı madde, devirden önceye ait ve devir tarihinde ödenmemiş borç için payı devreden ile devralanı birlikte (müteselsilen, yani alacaklı isterse ikisinden birine gidebilir) sorumlu tutar. Devir tarihi olarak genellikle noterdeki devir sözleşmesinin tarihi esas alınır; senin durumunda hangi tarihin sayılacağını müşavirine sor.

Bu yüzden devralan şunları istemelidir:

1. Son bilanço ve mizan. Şirketin neyi var, kime ne kadar borçlu? Bilançoyu okumayı Bilanço: varlık eşittir kaynak dersinde anlattık.
2. Vergi ve SGK borç durumu. Şirketin vadesi geçmiş vergi ve prim borcu var mı? Müşavir bunu vergi dairesi ve SGK sisteminden kontrol edebilir; istersen şirket adına vergi dairesinden ve SGK'dan "borcu yoktur" yazısı da alınabilir.
3. Ortaklar hesabı. Devreden ortağın şirkete borcu ya da şirketin ona borcu var mı? Varsa devirle birlikte nasıl kapanacağı sözleşmeye yazılmalı. Bir de payın sermaye borcu tamamen ödenmiş mi, ona bak. Ödenmemiş kısım varsa bedeli konuşurken hesaba kat; bu borçtan devirden sonra kimin, ne ölçüde sorumlu olacağını sözleşmeden önce müşavirine ya da avukatına sor.

Vergi ve SGK tarafı

• Devreden ortak için: Payını, sana olan maliyetinden yüksek bir bedelle satarsan aradaki fark gelir vergisine konu olabilir (Gelir Vergisi Kanunu mükerrer md. 80, değer artışı kazancı). Kenan Bey'in payı ona 50.000 liraya mal oldu, 300.000 liraya satıyor; hesabın nasıl yapılacağını ve beyan gerekip gerekmediğini müşavirine sor.
• Devralan ortak için: Limited şirket ortakları kural olarak Bağ-Kur'lu sayılır (5510 sayılı Kanun md. 4/1-b); pay devrinde bu kayıt, genel kurulun devri onayladığı tarihte başlar ve şirket yetkilisi bunu 15 gün içinde SGK'ya bildirir. Elif Hanım başka bir yerde çalışıyorsa bunun ona etkisini önceden müşavirine sordurmalı.

Ortaklıktan çıkmanın diğer yolları

Pay devri en yaygın yoldur ama tek yol değildir:

• Çıkma hakkı: Şirket sözleşmesi öngörüyorsa ya da haklı bir sebep varsa ortak şirketten çıkabilir; haklı sebepte karar mahkemenindir (TTK md. 638).
• Çıkarılma: Şirket sözleşmesinde yazılı sebeplerle ya da haklı sebeple ortağın çıkarılması istenebilir (TTK md. 640).

Bu iki yol uzun ve masraflıdır. Ortaklar baştan bir ortaklar sözleşmesi yazar ve "biri çıkmak isterse payını önce kime, hangi hesapla satar" sorusunu cevaplarsa çoğu tartışma hiç başlamaz. Bu sözleşmeyi bir avukatla hazırlamak en sağlıklısıdır.

Bir cümlede

Limitedde pay devri el sıkışmayla bitmez: noter onaylı yazılı sözleşme, genel kurul onayı ve ticaret sicili tescili gerekir; payı alan da önce şirketin borçlarına bakar.