Şahıs mı, limited mi? 4 soruda karar

Terzi Nuran'ın dükkânı

Nuran Hanım yıllardır başkasının yanında terzilik yaptı. Şimdi kendi dükkânını açmak istiyor. Komşusu "limited kur, şirket gibi olur" diyor, ağabeyi "şahıs yeter, uğraşma" diyor. İkisi de kendi bildiğini söylüyor. Nuran Hanım kime inanacak?

Cevap kimseye inanmak değil; dört soruya kendi cevabını vermek. Önce iki kelimeyi açalım.

• Şahıs işletmesi: İşletme ile sen aynı kişisin. Dükkânın kazancı senin kazancın, borcu senin borcun.
• Limited şirket: Ayrı bir tüzel kişi, yani kâğıt üzerinde ayrı bir "kişi". Dükkân şirketin, sen ortaksın.

Ayrıntılı karşılaştırma için Şahıs şirketi mi limited mi? yazısına bakabilirsin. Burada karar vermeyi kolaylaştıran dört soru var.

Soru 1: Ortağın var mı?

Tek başınaysan şahıs işletmesi mümkün ve sade. Biriyle yarı yarıya iş kuracaksan iki yol var: adi ortaklık ya da şirket. Ortaklar arasında "kim ne kadar koydu, kâr nasıl bölünecek" konusu yazıya dökülmezse küs kalkıp küs yatılır. Şirket bu yazılı düzeni zorunlu kılar; bu yüzden ortaklı işlerde çoğu kişi limitede yönelir.

Soru 2: Bir şey ters giderse ne kaybedebilirim?

Şahıs işletmesinde işin borcu için kişisel mal varlığın da gündeme gelebilir: evin, arabanın, birikimin. Limitede ise sorumluluğun, kural olarak, şirkete koyduğun sermaye ile sınırlıdır. Ama bunu abartma: bankalar ve kiraya verenler küçük limitelerden çoğu zaman kişisel kefalet ister. Yani "limited kurdum, her şey güvende" diye düşünme.

Kendine sor: Büyük bir stok alacak mıyım? Pahalı bir kira sözleşmesi imzalayacak mıyım? Çok çalışan alacak mıyım? Cevap çoğunlukla evetse, risk büyüktür.

Soru 3: Ne kadar kazanmayı bekliyorum?

Şahıs işletmesinde kazancın sahibi sensin; kazancın tamamı kişisel gelir vergisi hesabına girer. Şirkette kazancı önce şirket vergilendirilir, sonra kâr ortağa dağıtılırsa ayrı bir hesap doğar. Hangisinin sana daha ucuz geleceği, kazancın büyüklüğüne ve ne kadarını şirkette bırakacağına göre değişir. Bu hesabı rakam uydurarak yapma; mali müşavirinden kendi tahmini kazancın üzerinden istemelisin.

Burada dikkat edeceğin bir yer daha var: şahıs işletmesinde ayrıca "basit usul" ihtimali vardır. Sana uyup uymadığı Basit usul mü, gerçek usul mü? dersinde.

Soru 4: Beş yıl sonra nerede olmak istiyorum?

Yatırımcı almayı, ortak katmayı, işi bir gün devretmeyi ya da büyük firmalara satış yapmayı düşünüyorsan şirket yapısı işini kolaylaştırır. Küçük bir mahalle işi olarak kalacaksan şahıs işletmesi yıllarca yeter. Sonradan şahıstan limitede geçmek mümkündür ama bir miktar iş ve masraf getirir; ilk günden büyüyeceğini biliyorsan baştan şirket kurmak daha az yorar.

Hızlı özet tablosu

İki kolonda da işaretin varsa, riski olan sütunu öne al: risk, vergi avantajından daha pahalıya patlar.

Karar verirken ne yapma

• Komşunun kararını kopyalama; onun işi, riski ve ortakları sana benzemiyor.
• Vergi avantajı hesabını bir internet tablosundan yapma; kendi rakamınla yap.
• "Önce şahıs açayım, sonra bakarım" demeden önce devri ve masrafını sor.

Nuran Hanım dört soruyu cevapladı: tek başına, dükkânı küçük, kirası makul, büyüme planı yok. Şahıs işletmesiyle başladı, üçüncü yılda ortak alıp büyütmeyi düşünürse bunu mali müşavirine açıkça söylemeyi de not etti.

Kendi durumuna göre iki küçük hikâye

Berber Murat. Tek başına, iki koltuklu bir dükkân açıyor. Kirası makul, stok almıyor, çalışan düşünmüyor. Şahıs işletmesi ona yetiyor; işi sade tutmak onun için büyük kazanç.

Mobilyacı Selin ile Cem. İkisi birlikte atölye açıyor, banka kredisiyle makine alacaklar, birkaç usta çalıştıracaklar. Burada ortaklık, kredi ve çalışan var. Limited şirket yapısı onlara düzen, yazılı paylaşım ve daha net bir çerçeve verir. Ama bankanın kefalet isteyebileceğini baştan bilmeleri gerekir.

Mali müşavire ne soracaksın?

Kararı verirken müşavirine şu üç soruyu sor:

1. "Benim tahmini kazancımla şahıs ve limited arasındaki yıllık vergi ve masraf farkı yaklaşık ne olur?"
2. "Şahıstan limitede ileride geçersem ne kadar iş ve masraf çıkar?"
3. "Benim işimde başka bir seçenek, örneğin basit usul ya da esnaf muafiyeti, var mı?"

Cevapları yazılı iste. Kendi rakamlarınla yapılan hesap, internetteki genel tablodan çok daha değerlidir.