İşe başlama nasıl yapılır? Adım adım

Kuaför Elif'in kapıdaki anahtarı

Elif kuaförlükte on yıl çalıştı. Şimdi kendi salonunu açıyor: kira sözleşmesi imzalandı, aynalar yerleşti, tabela yarın asılacak. Bir şey eksik: Elif devletin gözünde henüz "iş yapan biri" değil. Kapıyı açmadan önce bunu ona bildirmesi gerekiyor.

Bu bildirimin adı işe başlama bildirimi. Vergi dairesine (yani senin vergi işlerini tutan devlet kapısına) "ben şu adreste, şu işi yapmaya başladım" demek. Bu bildirimle mükellefiyetin başlar: yani artık vergi ödeme sorumluluğu olan, kayıtlı bir iş sahibisin.

Süre: işe başladığın günden itibaren 10 gün

Vergi Usul Kanunu'na göre (md. 153 kimin bildireceğini, md. 168 süreyi söyler) işe başlamayı, işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde bildirmen gerekiyor. Gelir İdaresi'nin (GİB) kendi anlatım dosyasında da süre böyle yazıyor.

Dikkat: "işe başlama" tarihi, kâğıda yazdığın gün değil, fiilen işe başladığın gün. Elif'in salonu 1 Mart'ta müşteri alıyorsa, 10 günlük sayaç 1 Mart'ta başlar. Bu yüzden belgeleri işi açmadan önce hazırlamak en rahatı.

Zamanında bildirmezsen vergi dairesi usulsüzlük cezası kesebilir. İşe hiç bildirmeden başlarsan durum daha ağırdır: iş fiilen ne zaman başladıysa, o tarihe dönük kayıt açılabilir. Ceza tutarları her yıl değişiyor; güncelini mali müşavirine sor.

Kim, nasıl bildirir?

Gerçek kişi (şahıs işletmesi) olarak şu yollardan birini seçebilirsin:

1. Kendin: GİB'in İnternet Vergi Dairesi'nden (ivd.gib.gov.tr). e-Devlet şifresiyle girip "İşe Başlama/Bırakma Bildirimi" formunu doldurup gönderirsin. Mobil uygulama da var. Ya da bağlı olacağın vergi dairesine formla gidersin.
2. Mali müşavirin ya da avukatın: GİB'in anlatımına göre yetkili meslek mensupları (mali müşavir, serbest muhasebeci) ve avukatlar senin adına bildirimi yapabilir.

Elif ilk işi olduğu için mali müşavirine yaptırmayı seçti. Kötü bir seçim değil: hata yapma riski az, adresi ve iş türünü birlikte kontrol ediyorsunuz. Ayrıntı için Mali müşavir ne yapar, ne yapmaz? dersine bak.

Şirket kuruyorsan (limited, anonim) durum farklı: bildirimi ticaret sicili vergi dairesine iletiyor. Bu ders şahıs işletmesi için.

Formda ne yazacaksın?

GİB'in anlatımına göre bildirimde şu bilgiler yer alıyor:

• Adın soyadın ve kimlik bilgilerin
• Yapacağın işin türü (örneğin kuaförlük)
• İşyerinin adresi
• Başlama tarihi

İşyerinin senin olduğunu ya da kiraladığını gösteren belgeyi (kira sözleşmesi gibi) ve kimliğini yanına al. Hangi belgelerin istendiği vergi dairesine ve işine göre değişebilir; mali müşavirin ya da dairenin kendisi sana net liste verir. Esnaf odası, belediye ruhsatı gibi işler ayrı kurumlarda yürür. Hangi işi hangi sırayla yapacağını mali müşavirine sor; o, işinin türüne göre sırayı bilir.

Sonra ne olur? Yoklama

Bildirimden sonra vergi dairesi işyerinin gerçekten orada olup olmadığına bakar. Buna yoklama denir. GİB, bunun elektronik sistemle yapıldığını söylüyor. Bakkala gelen biri "burası gerçekten dükkân mı?" diye bakıyor gibi düşün.

Yoklamada sorun çıkmasın diye:

• Bildirdiğin adres gerçek adres olsun.
• Tabelan, ruhsatın ve belgelerin hazır olsun.
• Telefonuna ve e-postana bak; vergi dairesi sana ulaşabilsin.

Yoklamanın ne zaman ve nasıl yapılacağını vergi dairesi ya da mali müşavirin sana söyler.

Bildirim bittiğinde elinde ne olur?

Mükellefiyetin tesis edilir; yani kaydın açılır. Artık vergi dairesinin kayıtlarında bir vergi kimlik numaran ve iş türün var. Fatura kesebilir, vergi levhanı alabilirsin. Levhayı bir sonraki derste (Vergi levhası nedir, nereden alınır?) anlatıyoruz. Aynı kayıt, Bağ-Kur'lu olmanı da başlatıyor; onu da Bağ-Kur dersinde göreceksin.

Basit usulle mi, gerçek usulle mi vergi ödeyeceğin de bu aşamada belirlenir; onu Basit usul mü, gerçek usul mü? dersinde işledik. Şahıs mı limited mi kararını henüz vermediysen önce 4 soruda karar dersine dön.

Bildirimi beklerken neye dikkat edeceksin?

İlk işini açan çoğu kişi bildirimi "son anda hallederim" diye bırakıyor. Sonra tabela, ruhsat, kira derken 10 gün bir bakmışsın bitmiş. Elif bunu bildiği için takvimine iki not yazdı: açılış günü ve açılıştan sonraki onuncu gün. Belgelerini açılıştan önceki hafta hazırladı, bildirimi mali müşaviri açılış günü verdi; böylece sayaçla yarışmadı.

Bir de şunu unutma: bildirimde yazdığın bilgiler sonradan değişirse (adres, iş türü) bunu da vergi dairesine bildirmen gerekir. Değişiklik bildirimi de aynı yerden yapılır.

Elif'in kontrol listesi

1. İşi açacağım tarihi netleştirdim.
2. Kira sözleşmem ve kimliğim hazır.
3. Bildirimi kimin yapacağına karar verdim (ben mi, müşavirim mi).
4. Bildirimi işe başladığım günden itibaren 10 gün içinde verdim.
5. Yoklama için adres, tabela ve telefonum hazır.

Bu beş maddeyi tamamlayan Elif, salonu rahat bir kafayla açtı.