Birden fazla şirketi tek tabloda görmek

Melek Hanım'ın iki tablosu

Melek Hanım'ın iki limited şirketi var. Biri çarşıda bir kafe işletiyor. Öteki bir pasta ve börek atölyesi; ürettiğini hem Melek Hanım'ın kafesine hem de mahalledeki başka kafelere ve marketlere satıyor.

Mart'ta müşaviri iki şirketin 2025 tablolarını ayrı ayrı gönderdi. Melek Hanım ikisini topladı: "Toplam ciromuz 4.400.000 lira." Bankadaki arkadaşı tabloya bakıp sordu: "Bunun ne kadarı dışarıya satış?"

Melek Hanım cevap veremedi. Bu derste birden fazla şirketi tek sayfada doğru görmeyi konuşuyoruz. Tabloları tek tek okumayı Gelir tablosu satır satır ve Bilanço derslerinde gördün.

İki ayrı cüzdan

Bir ailede eşlerin ayrı cüzdanları olsun. Kocası karısına market için 1.000 lira verdi. Aile bu ay 1.000 lira kazanmış olmaz; para yalnız bir cepten ötekine geçmiştir. Ailenin bütçesine bakarken bu el değiştirmeyi saymazsın.

Kardeş şirketler de böyledir. Birinin ötekine sattığı mal, grubun dışarıya satışı değildir.

Kural 1: defter ve banka ayrı kalır

Tek tabloda görmek, kayıtları birleştirmek demek değildir. Her şirketin ayrı defteri, ayrı banka hesabı, ayrı beyannamesi vardır. Bir şirketin parasıyla ötekinin faturası ödenmez; ödenirse bu iki şirket arasında bir borçtur ve kayda öyle girer. Şirketler arasındaki fiyatın emsal bedel olması gerektiğini bir önceki derste, Şirketler arası fatura, borç ve faiz dersinde gördün.

Birleştirilmiş bakış, senin için yaptığın bir yönetim tablosudur. Resmî konsolide tablo değildir. Resmî konsolide tablolar, Türk Ticaret Kanunu ve Kamu Gözetimi Kurumu kuralları çerçevesinde, bağımsız denetime giren ve şartları taşıyan gruplar için hazırlanır; senin durumun için müşavirine sor.

Kural 2: topla, sonra iç işlemleri çıkar

Melek Hanım'ın 2025 rakamları, yuvarlak ve KDV hariç:

Atölye kafeye yılda 600.000 liralık ürün sattı. Bu tutar atölyenin satışında, kafenin mal alışında duruyor. Basit toplamda iki kez sayılıyor: bir kez atölyenin cirosu, bir kez kafenin müşteriye sattığı pastanın içinde.

İç işlemi iki satırdan da çıkarınca tablo gerçeği söyler: grup dışarıya 3.800.000 liralık satış yaptı, 4.400.000 değil. Kâr değişmedi, çünkü iç satış bir şirkete gelir, ötekine gider olarak yazılmıştı; ikisi birbirini götürür.

Bir uyarı: kafe yıl sonunda atölyeden aldığı ürünün bir kısmını henüz satmadıysa, o stokun içindeki atölye kârı da gruba göre henüz kazanılmamıştır. Pastanede bu tutar küçüktür; stoklu işlerde büyük olabilir. Gerekirse müşavirinden bu düzeltmeyi iste.

Kural 3: alacak ve borç da birbirini götürür

Yıl sonunda kafe atölyeye 150.000 lira borçlu. Atölyenin bilançosunda 150.000 lira alacak, kafenin bilançosunda 150.000 lira borç var. Grup için bu borç yoktur; ikisi de çıkarılır.

Grubun bankada 430.000 lirası var. Dışarıdan alacağı 80.000, dışarıya borcu 170.000 lira. Bu çıkarmayı yapabilmek için iki şirketin birbirine görünen bakiyesinin aynı olması gerekir; değilse önce cari mutabakat yaparsın: iki şirketin kayıtlarını fatura fatura, ödeme ödeme karşılaştırıp farkı bulursun.

Ayda bir sayfa

Melek Hanım artık her ay sonunda tek sayfalık bir tablo dolduruyor:

1. Her şirketin satış, gider ve kâr rakamını kendi kaydından al.
2. Şirketler arası satışı bul ve iki satırdan da çıkar.
3. İki şirketin birbirine borç-alacak bakiyesini karşılaştır; aynıysa çıkar.
4. Banka bakiyelerini topla.
5. Altına tek cümle yaz: "Bu ay grup dışarıya ne sattı, kasada ne kaldı?"

Şirketlerden biri şahıs işletmesiyse de aynı mantık işler. Yalnız şahıs işletmesinde sahibin çektiği para gider değildir; tabloyu kurarken bunu ayrı satırda göster. İşletme defteri tutan şahıs işletmesinde bilanço çıkmaz; banka, alacak ve borç rakamlarını kendi listelerinden alırsın.

Bir cümlede

Birden fazla şirketi tek tabloda görmek için defterleri ayrı tut, rakamları topla, sonra şirketlerin birbirine yaptığı satışı ve birbirine borcunu iki taraftan da çıkar; kalan, grubun dış dünyayla yaptığı iştir.