Vergi nedir: devletin payı nereden çıkar

Çiçekçi Fatma Hanım'ın bir buketi

Fatma Hanım çiçekçi. Bir buket 1.000 liraya satılıyor gibi görünüyor. Ama bu 1.000 lira tamamen onun değil. Bunun içinde bir kısmı devletin, bir kısmı çiçeği tedarik edenin, bir kısmı kiranın, bir kısmı Fatma Hanım'ın.

Bu ders, devletin payının nerelerden geldiğini sade bir haritayla gösteriyor. Rakam yok, çünkü oranlar sık değişir. Mantık var.

1. KDV: emanet para

KDV, yani katma değer vergisi, satış fiyatına eklenen bir vergidir. Müşteri bunu öder, sen toplarsın, devlete yatırırsın. Senin cebinden çıkmaz; sadece aracılık edersin.

Fatma Hanım buketi satarken fiyatın içindeki KDV payını müşteriden tahsil eder. Çiçeği alırken de tedarikçisine KDV ödemiştir. Ay sonunda toplanan KDV'den ödenen KDV düşülür, fark devlete yatırılır.

Bunu şöyle düşün: Kasadaki KDV senin değildir; "emanet" etiketi taşır. KDV'yi kâr sanıp harcayan, ay sonu vergi günü sıkışır. Ayrıntısı için KDV nedir? yazısına bak.

2. Gelir vergisi ve kurumlar vergisi: kârdan

Bunlar kazancına konan vergilerdir.

• Gelir vergisi: Şahıs işletmesinin (gerçek kişinin) kârı üzerinden alınır.
• Kurumlar vergisi: Limited ya da anonim şirketin kârı üzerinden alınır.

İkisinin ortak noktası şu: Zarar ediyorsan ya da kâr yoksa bu vergi çıkmaz. Kâr varsa, yıl içinde ve yıl sonunda ödenir. Oranları ve ödeme tarihleri yıla göre değiştiği için güncel bilgiyi mali müşavirine sor. Kâr var, para yok yazısında kâr ile kasa farkını okuyabilirsin.

3. Stopaj: başkasının vergisini keserek yatırmak

Stopaj, bir ödeme yaparken karşı tarafın vergisini önceden kesip devlete yatırma işidir. Sen vergiyi kendi cebinden vermezsin; ödemenin bir kısmını keser, devlete aktarırsın, geri kalanı karşı tarafa ödersin.

Örnek: Fatma Hanım çalışanına maaş ödüyor. Maaştan kesilen gelir vergisi çalışanın gelir vergisidir; işveren bunu keser ve devlete yatırır. Bazı kira ve serbest meslek ödemelerinde de benzer bir kesinti olabilir. Hangi ödemede stopaj çıkacağını mali müşavirin bilir; kendi başına tahmin etme.

Stopajda sen "vergi tahsildarı" gibisin: parayı keser, zamanında yatırırsın. Yatırmazsan sorumluluk sende kalır.

4. SGK primi: vergi değil ama aynı takvimde

SGK primi, çalışanın sağlık ve emeklilik hakkı için ödenen paradır. Bu aslında vergi değil; sigorta primi. Ama işveren için aynı takvimde gelir: Çalışan başına her ay hem çalışanın maaşından kesilen kısım hem de işverenin payı olarak SGK'ya yatırılır.

Şahıs işletmesi sahibi kendi sigortasını Bağ-Kur primi olarak kendisi öder. Çalışan sayısı ve gelir durumuna göre ödemeler değişir. Çalışan almadan önce İlk çalışanı alırken yazısını oku.

Neden önceden hazırlanmalı?

Bu dört kalemin ortak noktası, hepsinin senin kasana girip sonra çıkmasıdır. Fatma Hanım bir ay boyunca 100.000 liralık çiçek sattı diyelim. Kasada 100.000 lira görmek güzel, ama içinde KDV var, çalışanın SGK primi için ayrılacak para var, kâr çıkarsa gelir vergisi var. Hepsini harcarsan vergi günü kapıya geldiğinde elinde para olmaz.

Çözüm basit: gelen paranın bir kısmını mali müşavirinle birlikte belirleyeceğin bir oranda ayrı bir hesapta tut. Oranı sana mali müşavirin söyler; yıla ve işine göre değişir. Bunu Vergi için para ayırmak dersinde alışkanlığa çeviriyoruz.

Haritayı birleştir

Bu dört kalemin hepsini takvime bağlayan şey vergi takvimidir. Hangi ödemenin hangi tarihte olduğunu mali müşavirinle birlikte aylık bir listeye yaz.

Hangi kelime kimde?

Mali müşavirin "bu ay beyannamenizi hazırladım" diyorsa, beyanname devletle yaptığın hesap raporudur. Hesaplanan vergiyi vergi dairesine bildirmek için kullanılır. Ödemeyi ayrıca yaparsın.

Tek kuralı aklında tut: Kasadaki paranın hepsi senin değil. Bir kısmı emanet, bir kısmı vergi, bir kısmı prim. Geri kalanı sen kazandın.

Vergi kötü bir şey mi?

Yeni işverenler vergiyi çoğu zaman bir cezaymış gibi görür. Oysa vergi, işi yapmanın bedelinin bir parçasıdır: çalışırsın, kazanırsın, bir payı ortak kasaya gider. Kötü olan, vergiyi bilmemek ve vakti gelince hazırlıksız yakalanmaktır. Doğru kayıtla ve zamanında yaparsan vergi, planlanabilen bir gider kalemidir; sürpriz değildir.