Veresiye ve cari hesap: kim kime borçlu

Hasan Abi'nin defteri

Hasan Abi nakliyeci. Küçük bir kamyonla mobilyacılara, marketlere mal taşıyor. Bazı müşteriler yükü indirince parayı hemen veriyor. Bazıları "ay sonu hesaplaşırız" diyor. Hasan Abi de bunları cebindeki küçük deftere yazıyor:

• Mobilyacı Kemal: 3.000 lira
• Market Zeynep: 1.500 lira
• Hurdacı Ali: 800 lira

Bu defter, eski dilde veresiye defteri. Muhasebede adı cari hesap.

Cari hesap nedir?

Cari hesap, belirli bir kişi ya da işletmeyle aranızdaki borç ve alacak durumunu gösteren hesaptır. "Cari" kelimesi "yürüyen, devam eden" demek: ilişki sürdükçe hesap da hareket eder.

Her müşteriye ve her tedarikçiye ayrı bir cari hesap açılır. Böylece "Kemal'le aramızda ne var?" sorusunun cevabı tek bir yerde durur.

Alacak ve borç

İki kavram, iki yön:

• Alacak: Başkasının sana borcu. Hasan Abi'nin Kemal'den alacağı 3.000 lira. Sen mal ya da hizmeti verdin, para henüz gelmedi.
• Borç: Senin başkasına borcun. Hasan Abi akaryakıtı istasyondan veresiye aldıysa, 2.000 lirası istasyona borcudur.

Müşteri cari hesabı, sana mal ya da hizmet karşılığı borçlu olanların hesabı. Tedarikçi cari hesabı, senin malını ya da hizmetini aldığın kişilerin hesabı.

Veresiye de gelirdir

Hasan Abi Kemal'e yük taşıdığında henüz para almadı. Ama iş yapıldı; bu bir gelir. Para sonra gelse bile, faturası kesilir, gelir olarak yazılır. Bunun için Para nasıl döner: gelir, gider ve arada kalan dersine tekrar bakabilirsin.

Burada tuzak şu: Veresiye satış kâr gibi görünür ama kasada para yoktur. Alacağın büyüdükçe kasan boşalabilir. Bu yüzden alacak listeni her hafta gözden geçir.

Borcunu da unutma

Tedarikçiye borcun varsa, vade günü gelmeden ödemeyi planla. Gecikmiş ödeme güveni zedeler; bir sonraki alımda peşin istenebilir.

Hasan Abi'nin hesabına bir de şöyle bak: Alacağı 4.500 lira, borcu 2.000 lira. Kâğıt üstünde 2.500 lira artıda. Ama alacağın vadesi ayın 30'u, borcun vadesi ayın 15'i ise, önce borcu ödemen gerekir ve kasada o gün para olmayabilir. Alacak ile borcun vade tarihlerine ayrı ayrı bak.

Alacak büyüyünce ne olur?

Hasan Abi bir ay boyunca herkese "ay sonu öderiz" diyerek yük taşıdı. Deftere baktı: 20.000 liralık iş yapmış, kasaya 2.000 lira girmiş. Yakıt, bakım ve sürücü maaşı ise cebinden gitti. Kâğıt üstünde iyi bir ay; cebinde ise para yok.

İşte cari hesabı düzenli tutmanın asıl faydası burada: Hangi müşteri ne zamandır ödemiyor, açıkça görürsün. Bir müşteri sürekli geciktiriyorsa, ona yeni veresiye vermeden önce eski borcunu iste. Bu kabalık değil; işini korumaktır.

Mutabakat: hesabı eşleştirmek

Hasan Abi ile Kemal ay sonu karşılıklı oturdu. Hasan Abi deftere 3.000 lira yazmıştı. Kemal'in defterinde ise 2.500 lira borç görünüyordu. 500 liralık fark var.

İki tarafın aynı hesabı karşılaştırıp aynı rakamda anlaşmasına mutabakat denir. Fark çıkarsa nedeni bulunur: bir fatura yazılmamış olabilir, bir ödeme unutulmuş olabilir, iade olmuş olabilir.

Mutabakat sadece büyük şirketlerin işi değil. Düzenli çalıştığın müşteri ya da tedarikçiyle üç-altı ayda bir hesabı karşılaştırmak, uzun süre taşınan hataları erken yakalar. Mali müşavirin de özellikle yıl sonunda bu hesapların güncel olup olmadığına bakar.

Pratik düzen

• Veresiye verdiğin herkesi bir listeye yaz: kim, ne kadar, hangi tarihten beri.
• Her ay alacağı olan müşteriye ödeme hatırlatması yap.
• Tedarikçilere vadesi gelen borçlarını takvime yaz.
• Fark gördüğünde bekleme; tarafı hemen ara.

Kâğıt üstünde bir örnek

Bir ayın sonunda Hasan Abi'nin cari hesap özeti şöyle olsun: Mobilyacı Kemal 3.000, Market Zeynep 1.500, Hurdacı Ali 800 lira borçlu. Toplam alacak 5.300 lira. Bunun 800 lirası altı aydır ödenmemiş.

Hasan Abi o 800 lirayı sormaya utanıyordu. Ama defter açık ve net olunca konuşmak kolaylaştı: "Ali, defterimde 800 lira görünüyor, bu ay halledelim mi?" Rakam elinde olan, nazik ama net konuşabilir. Defter olmasa bu cümleyi kuramazdı.