Maaş ödeme ve puantaj: ay sonundan beyannameye

Kırtasiyeci Ayten Hanım'ın ay sonu

Eylül, Ayten Hanım'ın kırtasiyesinin en yoğun ayı: okullar açılıyor. Çalışanı Selin ay ortasında iki gün raporlu oldu. Bir gün de ailevi bir iş için ücretsiz izin istedi. Ay bitince müşaviri sordu: "Selin bu ay kaç gün çalıştı?" Ayten Hanım "30 yaz, ne fark eder" dedi.

Fark eder. Raporlu ve ücretsiz izinli günler bordroda başka satırlara, SGK'ya giden bildirimde de başka kodlara gider. Yanlış yazılan gün, hem Selin'in sigortasını hem senin prim borcunu yanlış gösterir.

Ödeme günü: bir kez seç, yazıya geçir

İş Kanunu md. 32'ye göre ücret en geç ayda bir ödenir. Sözleşmeyle ödeme süresi bir haftaya kadar kısaltılabilir. Hangi gün ödeyeceğini kendin seçersin. Önemli olan, bu günün sözleşmede yazılı olması ve her ay aynı gün ödenmesidir.

Kanun bir sınır daha koyar: ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden olmadan ödenmeyen ücret için çalışan işi bırakmaktan kaçınabilir (md. 34). Bu yüzden ödeme gününü, kasana paranın girdiği günlere göre seç. Örneğin müşterilerin ayın 5'inde ödüyorsa, maaş gününü ayın 1'i yapmak seni her ay sıkıştırır.

Maaşı bankadan, çalışanın kendi adına açılmış hesaba öde. Üç ve daha fazla çalışanın varsa bu zaten zorunlu; ayrıntısı Bir çalışanın gerçek maliyeti dersinde. Tek çalışanda da banka kaydı, kime ne ödediğini kanıtlamanın en kolay yoludur. Açıklama kısmına "Eylül 2026 maaşı" gibi dönemi yaz.

Ücret hesap pusulası

Bordro bütün çalışanların listesidir. Ücret hesap pusulası ise tek çalışana verilen kâğıttır. İş Kanunu md. 37'ye göre işveren, işyerinde ya da banka üzerinden yaptığı her ödemede çalışana ücret hesabını gösteren, imzalı ya da işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula verir. Bu pusulada brüt, kesintiler ve net görünür.

Pusulayı genelde müşavirin bordro programı hazırlar. Sen imzalayıp çalışana verirsin. Çalışanın da teslim aldığını imzalaması, ileride "pusula verilmedi" tartışmasında işine yarar.

Puantaj: ayın veresiye defteri

Mahalle bakkalı veresiye defterine her gün bir satır yazar. Ay sonunda hesap o defterden çıkar. Puantaj, yani çalışanın günlerini gösteren çizelge, aynı işi görür. Ayın her günü için bir kutu açılır ve içine o günün durumu yazılır:

Rapor konusunda iki ayrıntı var. Birincisi: rapor bittikten sonra işveren, çalışanın raporlu günlerde işyerinde çalışmadığını SGK'ya elektronik olarak bildirir. SGK ödeneği bu bildirime göre öder. İkincisi: ilk iki gün için SGK ödeme yapmaz. Bu günlerin ücretini ödeyip ödemeyeceğin sözleşmene ve uygulamana bağlıdır. Ödersen o günler eksik gün sayılmayabilir; nasıl bildirileceğini müşavirine sor. İş kazası ve meslek hastalığında kurallar farklıdır; böyle bir raporu da müşavirine ayrıca bildir.

Eksik günlerin nedenini gösteren rapor ya da izin dilekçesi gibi belgeleri sakla. Çalışan habersiz gelmediyse o gün tarihli kısa bir tutanak yaz. Fazla çalışmanın zammını ve hesabını müşavir yapar. Ona yalnız doğru saatleri vermen yeter.

Ayten Hanım'ın puantajında Eylül şöyle görünmeliydi: 2 gün raporlu, 1 gün ücretsiz izin, kalan 27 gün pazarlarla birlikte normal gün. Müşavir buna göre bordroyu yaptı ve ücret ödenmeyen günleri nedenleriyle bildirdi.

Ay bittiğinde takvim

Bu işlerin çoğunu müşavirin yapar. Ama tarihleri sen de bilmelisin, çünkü para senin hesabından çıkar:

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi, çalışanın gününü, kazancını ve kesilen vergiyi tek bildirimde hem vergi dairesine hem SGK'ya bildirir. Özel sektör işverenleri bunu elektronik olarak verir; kâğıtla verilmez. Basit usulde vergilendirilen bir esnafsan beyanname yine verilir ama ücretten gelir vergisi kesilmez; tablodaki vergi ödemesi satırı seni ilgilendirmeyebilir, müşavirine sor. SGK priminde son gün resmî tatile denk gelirse, ödeme tatili izleyen ilk iş gününe kadar yapılabilir. Bayram gibi dönemlerde beyan süreleri de uzatılabilir; o ayın tarihini müşavirine sor. Bütün yılın tarihlerini görmek için vergi takvimi, her ay müşavire neler gittiği için Her ay müşavire ne gönderilir? dersine bak.

Kaçırdıysan

Puantajı geç ya da eksik gönderdiysen: Beyanname verilmeden fark edersen müşavirine düzelttir. Verildikten sonra fark edersen, düzeltme için ek bildirim gerekir; bu bazen faiz ya da ceza gibi ek bir maliyet çıkarır. Ne kadar erken söylersen o kadar az uğraş çıkar.

Maaşı ödeme gününde ödeyemeyeceksen: Çalışana önceden söyle ve yeni günü yazılı ver. Gecikmeyi sessiz geçirmek güveni en çok yıpratan yoldur.

Ayten Hanım ertesi ay masasının yanına bir duvar takvimi astı. Selin'in her gününün kutusuna bir harf yazıyor: Ç, H, İ, R. Ay sonunda fotoğrafını çekip müşavirine gönderiyor.