İŞKUR işbaşı eğitim programı, stajyer ve teşvik kontrol listesi

Marangoz İsmail Usta'nın atölyesi

İsmail Usta'nın mobilya atölyesinde altı sigortalı çalışan var. Siparişler arttı, bir kişi daha lazım. Ama piyasada hazır usta bulmak zor. İŞKUR'dan biri aradı: "Bir genci işbaşı eğitim programıyla yetiştirmek ister misiniz?" İsmail Usta'nın aklına ilk gelen soru şu oldu: "Bana maliyeti ne, karşılığında ne söz veriyorum?"

Test sürüşü gibi, ama alma sözüyle

Araba almadan önce test sürüşüne çıkarsın. İşbaşı eğitim programı (kısaca İEP) da işveren için bir tür test sürüşüdür: bir iş arayan, birkaç ay boyunca senin işyerinde mesleği öğrenir, sen de onu tanırsın. Farkı şu: sürüşten önce, katılımcıların bir kısmını sonra işe alacağına söz verirsin.

İEP işveren için ne demek?

• Katılımcı senin çalışanın değildir; İŞKUR programının katılımcısıdır. İş sözleşmesi yapılmaz, maaş bordrosu çıkmaz, sigorta girişini de sen değil İŞKUR yapar.
• Katılımcıya devam ettiği her gün için harçlığı (resmî adıyla zaruri gider) İŞKUR öder. Program süresince genel sağlık sigortası ile iş kazası ve meslek hastalığı primlerini de İŞKUR öder. Senin cebinden ücret çıkmaz.
• Senin maliyetin zaman ve emektir: bir ustanı eğitici olarak görevlendirirsin, katılımcıyı yalnız sözleşmedeki meslekte çalıştırırsın, devamını her hafta, en geç cumartesi gece yarısına kadar İŞKUR'un internet sistemine girersin.

Kimler katılabilir?

İŞKUR'un işverenlere duyurduğu kurallardan başlıcaları:

• İşyerinde program başında ve boyunca en az 5 sigortalı çalışan olmalı. Katılımcı sayısı çalışan sayısını geçemez.
• Program sürerken aylık sigortalı sayın, başlangıçtaki sayının %10'undan fazla altına düşmemeli.
• Katılımcı senin birinci veya ikinci derece kan akraban (anne, baba, çocuk, kardeş, torun, dede, nine) ya da eşin olamaz.
• Programdan önceki bir yıl içinde aynı vergi numarasında sigortalı çalışmış biri katılımcı olamaz. Yani kendi eski çalışanını İEP ile geri alamazsın.
• İş sağlığı ve güvenliği eğitimi almamış katılımcıya, program başlamadan en az temel düzeyde bu eğitimi vermelisin.
• Günde en az 5, en fazla 8 saat; haftada en fazla 6 gün ve 45 saat. Program uzunluğu sektöre göre değişir: çoğu sektörde en çok 3 ay, imalat ve bilişimde en çok 6 ay.

Buradan çıkan sonuç açık: ilk çalışanını alan biri, 5 sigortalı şartı yüzünden İEP'e katılamaz. İŞKUR'un işverenlere duyurduğu kurallarda daha az çalışanlı işyerleri için bir istisna yok; ileride değişiklik olup olmadığını İŞKUR il müdürlüğündeki iş ve meslek danışmanına sor. İŞKUR'un eleman bulma hizmeti ise çalışan sayısına bakmaz: iş ilanını İŞKUR'a verip aday yönlendirmesi isteyebilirsin.

Karşılığında ne söz veriyorsun? İstihdam yükümlülüğü

Ocak 2024'teki değişiklikten beri genel kural şu: program bitince katılımcıların en az %60'ını, en az 60 gün ve fiilen yapılan program süresinin iki katından az olmamak üzere aynı meslekte işe alırsın.

• İşe alımlar program bittikten sonra 30 gün içinde başlamalı.
• İşe aldığın kişi yükümlülük süresi dolmadan ayrılırsa, uygun bir kişiyi 30 gün içinde yerine almalısın.
• İşe alımı, işe giriş tarihinden itibaren 60 gün içinde İŞKUR il müdürlüğüne bildirirsin.

Örnek: İsmail Usta tek katılımcıyla 3 aylık bir program yapıyor. Program bitince o genci en az 6 ay (3 ayın iki katı) işe alması gerekir. Bu 6 ay boyunca genç artık normal çalışandır: sözleşme, işe giriş bildirgesi, bordro, prim. Yani İEP bedava işçi değildir; sonrasında gerçek bir işe alım sözüdür.

Programa katılırken, kurallara uymazsan uygulanacak idari ve mali yaptırımları kabul etmiş olursun; ayrıntısı İŞKUR'un yönetmeliğinde ve sözleşmede yazar. Sözleşmeyi imzalamadan önce hangi yaptırımın olduğunu yazılı olarak sor ve sakla.

İEP'ten sonra işe aldığın kişi için genç ve kadın istihdamı teşviki gibi bir SGK teşviki açılabilir; özellikle "son 6 ayda sigortasız" şartına programın nasıl yansıdığını müşavirine sor.

Meslek lisesi öğrencisi ve çırak, kısaca

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'na göre meslek lisesi öğrencileri ve mesleki eğitim merkezi (MESEM) çırakları, okulla yapılan sözleşmeyle işletmede eğitim görebilir.

• Öğrenciye ücret ödersin. Ücretin kanunda bir alt sınırı vardır; net asgari ücretin bir yüzdesi olarak belirlenir ve oran işyerinin çalışan sayısına göre değişir.
• Bu ücretin bir kısmı devlet tarafından işverene geri ödenebilir.
• Öğrenciye ödenen bu ücret vergiden istisnadır (3308 md. 25).
• Öğrencinin iş kazası ve meslek hastalığı sigortası primini kural olarak sen değil, okul ya da bağlı olduğu kamu kurumu öder. Uzun vadeli (emeklilik) sigorta primi ödenmez.
• İşletmedeki eğitimi usta öğretici ya da eğitici personel yürütür; kimin bu işi yapabileceğini okul söyler.

Oranlar ve devlet katkısı sık değişti. Güncel tutarı okulun koordinatör öğretmenine ve müşavirine sor.

Teşvik kontrol listesi: işe almadan önce sor

Bu listeyi işe almadan önce kontrol listesi ile birlikte kullan.

İsmail Usta sonunda bir katılımcı için başvurdu. Programın son haftasında gencin işe giriş bildirgesini hazırlattı ve müşavirine ilk soruyu sordu: "Bu çocuk için hangi teşvik seçilecek?"