Hastalık raporu ve mazeret izinleri: kim ne öder

Pastaneci Gülay Hanım'ın salı sabahı

Gülay Hanım'ın pastanesinde Tuba iki yıldır tezgâhta. Salı sabahı mesaj geldi: "Ateşim çıktı, doktor 5 gün rapor verdi." Gülay Hanım önce geçmiş olsun yazdı. Sonra aklına sorular geldi: Bu beş günün parasını ben mi ödeyeceğim? SGK bir şey öder mi? Raporu kime göstereceğim?

İki musluk, bir bardak

Raporlu günlerde çalışanın bardağını iki musluk doldurabilir. Biri senin musluğun, yani maaş. Öteki SGK'nın musluğu, yani geçici iş göremezlik ödeneği. Halk arasında buna "rapor parası" denir. İki musluk aynı anda sonuna kadar açılırsa bardak taşar: çalışan aynı gün için iki kez para almış olur. Bu yüzden rapor günlerinde hangi musluğun ne kadar açılacağına baştan karar verilir.

SGK ne zaman, ne kadar öder?

5510 sayılı Kanun md. 18'e göre hastalık hâlinde:

• Ödenek raporun 3. gününden başlar. İlk iki gün için SGK ödeme yapmaz.
• Çalışanın, rapor başlamadan önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olmalı. Bu günler farklı işyerlerinden gelmiş olabilir.
• Ödenek, son üç aydaki kazanca göre bulunan günlük kazancın ayakta tedavide üçte ikisi, yatarak tedavide yarısıdır.

İş kazası ve meslek hastalığında 90 gün şartı aranmaz ve ödenek ilk günden başlar. Böyle bir durumda müşavirini hemen ara; bildirim kuralları ayrıdır.

Ödeneği SGK çalışana doğrudan öder. Sen kasandan SGK adına para çıkarmazsın.

Bu senin için geçerli mi? Çalışanın rapordan önceki bir yılda 90 gün primi yoksa (önceki işyerlerindeki günler de sayılır) SGK ödenek vermez. Bu, ilk kez sigortalı olan ya da uzun ara vermiş çalışanda sık olur. Bu durumda raporlu günlerin ücretini nasıl ödeyeceğini müşavirine sor.

Senin işin: "çalışmadı" bildirimi

SGK parayı ödemeden önce işverenden bir teyit bekler: "Bu kişi raporlu günlerde işyerinde çalışmadı." Bu bildirim e-SGK'daki vizite ("Çalışılmadığına Dair Bildirim Girişi") ekranından ya da aylık beyannamede raporlu günler "istirahat" eksik gün nedeniyle gösterilerek yapılır (SGK Genelgesi 2013/19). Son gün, raporun bittiği aya ait SGK beyannamesinin son verilme günüdür; bugünkü düzende raporun bittiği ayı izleyen ayın 26'sı. Mart sonunda biten rapor için son gün 26 Nisan'dır. Bunu çoğu zaman müşavirin yapar; senin işin haberi ona aynı gün iletmek.

Doktorun yazdığı rapor SGK sistemine kendiliğinden düşer ve e-SGK'daki vizite ekranında görünür. Gülay Hanım'ın kâğıt rapor beklemesi gerekmez. Rapor sürerken çalışanı işe çağırma: bildirimde "çalıştı" denirse SGK o günler için ödenek vermez.

Hastalıkta 1–2 günlük raporlar için bu bildirim zorunlu değildir; SGK o günler için ödenek vermez. İş kazası, meslek hastalığı ve doğum gibi analık durumlarında ise süreye bakılmaz. Bildirim zamanında yapılmazsa SGK idari para cezası keser (5510 md. 102): hiç yapılmazsa 2026'da 16.515 TL (aylık brüt asgari ücretin yarısı), geç yapılırsa 3.303 TL (onda biri). Yani geç kalsan bile fark ettiğin gün bildirmek cezayı beşte birine indirir.

Maaştan ne düşülür?

Burada mahsup sözü çıkar. Mahsup, iki hesabı birbirinden düşüp farkı ödemek demektir. İş Kanunu md. 48 bunu aylık ücretli çalışan için söyler: SGK çalışana rapor parası öder, sen de maaştan o kadarını düşüp farkı ödersin. Düşebileceğin tutar SGK'nın gerçekten ödediği kadardır, fazlası değil; Yargıtay 2025'teki bir kararında bunu bir kez daha vurguladı. Böylece bardak taşmaz.

Sade bir örnek: Tuba'nın brüt maaşı 45.000 TL, günlüğü 1.500 TL. SGK'nın 3., 4. ve 5. günler için günde yaklaşık 1.000 TL ödediğini varsayalım. Aylık sabit maaşlı çalışanlarda sık görülen uygulamada:

Vergi ve prim yok sayılırsa Tuba beş gün için toplam 7.500 TL alır. Gerçek bordro biraz farklı çıkar: maaştan vergi ve prim kesilir, rapor parasından kesilmez. Düşmenin brüt ücretten mi net ücretten mi yapılacağını kanun yazmaz; uygulama işyerine göre değişir. Hesabı müşavirin yapar.

Bu tek yol değildir. Günlük ya da saatlik ücretli çalışanda raporlu günlerin ücreti hiç ödenmeyebilir. Bazı işverenler maaşın tamamını öder ve SGK ile bir protokol imzalar; SGK rapor parasını çalışana değil, işverenin prim borcundan düşerek işverene verir (SGK Genelgesi 2016/21). Hangisinin uygulanacağı sözleşmene ve işyeri uygulamana bağlıdır. Seçtiğin yol SGK'ya bildirilen gün ve kazancı da değiştirir; kararı müşavirinle birlikte ver ve sözleşmeye yaz.

Puantajda raporlu günler "rapor" diye işaretlenir: Maaş ödeme ve puantaj.

Mazeret izinleri

İş Kanunu Ek md. 2'ye göre şu durumlarda ücretli izin verilir:

Eşin doğumu için süre, 1 Mayıs 2026'da yürürlüğe giren 7578 sayılı Kanunla 5 günden 10 güne çıktı. Aynı Kanun kadın çalışanın doğum sonrası analık iznini de uzattı; böyle bir durumda müşavirinle ayrıca konuş.

Bu izinler yıllık izinden düşülmez. Puantajda kendi adıyla işaretlenir. Çalışandan durumu gösteren belgeyi (nikâh, doğum ya da ölüm belgesi) isteyip özlük dosyasına koyabilirsin.

Gülay Hanım raporu o gün müşavirine iletti. Tuba döndüğünde masasında bir kutu kurabiye ve bordroya nasıl yansıyacağını anlatan kısa bir not vardı.