Yabancı Çalıştırmak: İşveren Yükümlülükleri ve Ceza 2026

Çalışma izni olmayan bir yabancıyı çalıştırırsan 2026'da yabancı başına 102.503 TL idari para cezası ödersin; yabancı da ayrıca ceza alır ve sınır dışı edilmek üzere bildirilir. İzinli yabancı çalıştırıyorsan çalışmanın başladığını ve bittiğini 15 gün içinde bakanlığa bildirir, SGK işlemlerini kanuni sürede yaparsın. Yabancı çalışanın sigortası kural olarak Türk çalışanla aynıdır.

Terzi Orhan'ın atölyesine, izni olan yabancı uyruklu bir makineci başlıyor. Orhan SGK'ya işe girişi bildiriyor, izin belgesindeki tarihleri takvimine yazıyor. Yan dükkânda ise aynı işi izin başvurusu sürerken başlatan bir esnaf var. Denetim gelirse ikisi arasındaki fark, yaklaşık yüz bin liralık bir cezadır. İznin nasıl alındığı ayrı bir yazının konusu; burada izin alındıktan sonra işverenin yükümlülüklerine ve izinsiz çalıştırmanın bedeline bakıyoruz.

İşverenin yükümlülükleri

• 15 gün içinde bildir: Çalışmanın başladığını, bittiğini ve izni iptal ettirecek durumları bakanlığa 15 gün içinde bildirirsin (Uluslararası İşgücü Kanunu md. 22/1; Uygulama Yönetmeliği md. 61/1). SGK'ya yaptığın işe giriş bildirimi ve izin bitiş tarihindeki işten çıkış bildirimi bakanlığa yapılmış sayılır, ayrıca bildirim gerekmez (Yönetmelik md. 61/2). Yalnız sosyal güvenlikten muaf yabancıların işe başlayış ve çıkışı bakanlığa ayrıca bildirilir.
• SGK işe giriş bildirgesi: Türk çalışanda işe giriş bildirgesi sigortalılık başlangıcından, yani işe başlama gününden önce verilir (5510 sayılı Kanun md. 8/1). Yabancıda Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ek bir süre tanır: bildirge, çalışma izin belgesindeki izin başlangıç tarihinden itibaren 30 gün içinde verilirse süresinde sayılır; belgenin işverene tebliğ tarihi izin başlangıcından farklıysa süre tebliğ tarihinden başlar (md. 11/3-e; bu bent RG 03.05.2014, sayı 28989 ile eklendi; bakanlık sayfası da 2026'da "30 gün" diyor). Uygulama Yönetmeliği md. 25/3 ise tebliğden itibaren "bir ay" içinde SGK'ya yapılan bildirimleri süresinde sayar; iki süreyi birlikte görürsen önce dolanı esas al (bir ay, takvimde 28 güne kadar inebilir). Bu "izin gelmeden çalıştırabilirsin" demek değildir: izin yoksa işe başlatma yasağı sürer (İşgücü Kanunu md. 6/2). Bildirgeyi işe başlama gününden önce vermek en güvenli yoldur. Ayrıntı için İşe giriş bildirgesi nasıl verilir? dersine bak.
• Çalışmaya başlama süresi: Yurt içinden yapılan başvuruda izin başlangıcından itibaren bir ay içinde (bakanlık kılavuzuna göre tebliğ tarihi farklıysa tebliğden itibaren) çalışmaya başlanmazsa izin iptal edilir (Uygulama Yönetmeliği md. 25/1, 56/1-ı).
• Yabancının kimliği: Yabancı kimlik numarası yurt içinden yapılan izin başvurusunda da şarttır (Yönetmelik md. 16/1-a); vergi tarafında da vergi kimlik numarası olarak kullanılır. Vergi tarafında bu numaranın nasıl kullanılacağı Vergi Kimlik Numarası Genel Tebliği'nde (Seri No: 4) düzenlenir; belgelerde hangi satıra yazılacağını vergi dairesinden ya da mali müşavirinden teyit et.
• Sigortayı yap: Yabancı çalışan da 5510 sayılı Kanuna göre sigortalanır; yükümlülüklerini kanuni süresinde yerine getirirsin (İşgücü Kanunu md. 22/2). Prim, izin başvurusunda beyan ve taahhüt ettiğin ücret ve tam zamanlı çalışma üzerinden ödenir; kısmi süreli çalışmaya izin verilen işlerde başvuruda sunulan sözleşmedeki ücret ve süre esastır (Yönetmelik md. 60/1-2). İzin verildikten sonra beyan edilen ücretin altına inen ya da tam süreliyi kısmi süreliye çeviren sözleşme değişikliği yapılamaz (md. 60/4). Bunun tespiti ile sosyal güvenlik yükümlülüklerinin eksik ya da hiç yerine getirilmemesi iznin iptal sebebidir (md. 56/1-n, o).
• Denetim: İş müfettişleri ve SGK müfettişleri denetler (İşgücü Kanunu md. 23/1).

İzinsiz çalıştırırsan ne olur? (2026 tutarları)

Aynı fiilin tekrarı halinde ceza bir kat artırılarak uygulanır (md. 23/6). Ceza tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir (md. 23/4) ve işverene ya da işveren vekiline kesilir (md. 23/5-b-3). Tutarlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2026 tablosundandır; kanundaki asıl tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla artar (2026 için %25,49).

Ceza tek kalem değildir. İzinsiz çalışan yabancı sınır dışı edilmek üzere bildirilir (md. 23/8). İşveren ya da işveren vekili, yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönüş masraflarını ve gerekirse sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır; devletçe karşılanmışsa bu tutar 6183 sayılı Kanuna göre işverenden tahsil edilir (md. 23/9). Usulü, 23.07.2025 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 32964) yayımlanan ve 23.01.2026'da yürürlüğe giren yönetmelik düzenler: İl göç idaresi, bütçeden karşılanıp yabancıdan tahsil edilemeyen tutarı işverene yazılı tebligatla bildirir, tutar bir aylık ödeme süresi içinde ödenir, ödenmezse vergi dairesine takip için bildirilir (md. 7/3-4). Sınır dışı kararı verilen yabancıların en fazla üç aylık idari gözetimi süresince katlanılan maliyetler de işverenden alınır.

Sık sorulan sorular

İzin gelene kadar çalıştırabilir miyim?

Hayır. Ceza "çalışma izni olmaksızın" çalıştırmaya bağlanmıştır (md. 23/5-b). Okunan Kanun ve Yönetmelik metinlerinde başvuru sürerken çalışmaya izin veren bir hüküm yoktur. Tek istisna süresinde yapılmış uzatma başvurusudur: izin bittikten sonra en çok 90 gün çalışmaya devam edilebilir (Uygulama Yönetmeliği md. 27/5).

Yabancı çalışanın sigortası farklı mı?

Kural olarak Türk çalışanla aynı: hizmet akdiyle çalışan yabancı uyruklu kişi 5510 sayılı Kanun md. 4/1-(a) kapsamındaki sigortalı gibi işlem görür (5510 md. 4, ikinci fıkra (c) bendi). Tek istisna, Türkiye ile karşılıklılık esasına dayalı sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkelerin vatandaşlarıdır; Türkiye'nin taraf olduğu sözleşme hükümleri saklıdır (5510 md. 3/31 ve 4; İşgücü Kanunu md. 22/3). Bakanlığın sayfasına göre, geçerli çalışma izni olması koşuluyla, sözleşmeli ülke vatandaşı olup akit ülkedeki işvereni tarafından Türkiye'ye gönderilenler, sözleşmede öngörülen süre kadar Türkiye'de sosyal güvenlik yükümlülüğünden muaftır. Yabancı bir kuruluş tarafından üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilip kendi ülkesinde sigortalı olduğunu belgeleyen kişi de Türkiye'de sigortalı sayılmaz (5510 md. 6/1-e). Yani kendi şirketinin değil, senin iş sözleşmenle çalışan yabancı için genel kural 5510 sigortasıdır. Okunan maddelerde yabancı için ayrı bir prim oranı yoktur.

Bordro ve vergi tarafında Türk çalışandan fark var mı?

Vergi yönünden kişiyi ayıran şey uyruk değil, Türkiye'de yerleşmiş olup olmamaktır. Gelir Vergisi Kanunu'na göre bir takvim yılında Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturan kişi Türkiye'de yerleşmiş sayılır ve dünyadaki bütün kazancı üzerinden vergilendirilir (md. 3, 4/2). Geçici ve belli bir iş için gelen iş adamı, uzman gibi yabancılar altı aydan fazla kalsalar da yerleşmiş sayılmaz (md. 5/1). Yerleşmiş olmayan kişi yalnız Türkiye'de elde ettiği kazançtan vergilenir (md. 6); ücrette hizmetin Türkiye'de yapılması kazancı Türkiye'de elde edilmiş yapar (md. 7/3-a). Senin açından sonuç: Türkiye'de çalıştırdığın yabancının ücreti her iki durumda da Türkiye'de vergiye girer. Hizmet erbabına ödenen ücretten gelir vergisi tevkifatını md. 94/1-1 uyarınca md. 103 tarifesine göre yaparsın; bu hükümde uyruğa göre ayrı oran yoktur. Asgari ücretin aylık brüt tutarından işçi payı SGK ve işsizlik primi düşüldükten sonra kalan tutara isabet eden ücret için gelir vergisi istisnası (md. 23/18) uyruğa ya da yerleşmeye bağlanmamıştır. İşveren maliyetini Bir çalışan bana kaça mal olur? yazısındaki gibi hesaplarsın; iki fark vardır: prim ve ücret, izin başvurusunda beyan ettiğin ücretten aşağı hesaplanamaz (Yönetmelik md. 60/1, 60/4); kişi sözleşmeli ülkeden gönderilmiş ve SGK'dan muafsa SGK primi hiç hesaplanmaz, bu durumda hesaplayıcıyı kullanma.

Ceza kime kesilir, çalışana mı işverene mi?

İkisine de, ayrı tutarlarla. İzinsiz yabancıyı çalıştıran işverene her yabancı için 102.503 TL, çalışan yabancıya bağımlı çalışıyorsa 40.977 TL kesilir (2026). Konaklama, dönüş ve sağlık masrafı ise ayrıca işverene yüklenir (md. 23/9); yukarıdaki tahsil usulü bunun içindir.

Hesabını rakamla görmek istersen işveren maliyeti hesaplayıcısı Türk çalışan için çalışır; yabancı çalışanda yukarıdaki iki farkı unutma.